Café van de Vrijheid reist door de provincie Groningen

In de maand november organiseren De Verhalen van Groningen, Biblionet Groningen en VRIJDAG Advies in iedere Groninger gemeente een Café van de Vrijheid. Tijdens deze bijeenkomsten, die gepresenteerd worden door Marcel Nieuwenweg, halen we verhalen op over de Tweede Wereldoorlog en zoeken we Groningers die verhalen uit hun regio op een eigen manier willen doorvertellen. Op  14 november is iedereen van harte welkom in de Bibliotheek Ter Apel van 19.30 – 21.00 uur.

 75 verhalen

De provincie Groningen viert en herdenkt volgend jaar 75 jaar Vrijheid met een groots opgezet provinciaal programma. De Verhalen van Groningen heeft van de provincie de opdracht gekregen het verhaal van de Tweede Wereldoorlog in Groningen te vertellen aan de hand van 75 ‘iconische’ verhalen uit alle Groninger gemeenten.

Een redactieraad bestaande uit Tweede Wereldoorlog-experts maakt de selectie eind november definitief.

Deze verhalen willen we graag op allerlei verschillende manieren laten doorvertellen. We zoeken kunstenaars, culturele instellingen, scholen, 4/5 mei comités, historische verenigingen en andere (lokale) organisaties die deze verhalen op hun eigen manier willen verbeelden. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een gedicht,  theater, muziek, beeldende kunst, exposities of routes.

Café van de Vrijheid

In november 2019 wordt in iedere gemeente een Café van de Vrijheid georganiseerd, waar de verhalen uit de regio besproken worden. Daarbij is er ruimte voor wijzigingen of aanvullingen. Vervolgens willen we deze lokale verhalen koppelen aan makers en organisatoren. De verhalen kunnen vertaald worden in allerlei culturele producten.

Daarnaast wordt tijdens deze bijeenkomsten informatie verstrekt over het  provinciale programma en worden (reeds in gang gezette) lokale initiatieven in het kader van 75 jaar Vrijheid geïnventariseerd. Bovendien zijn we voor het NIOD-project De Tweede Wereldoorlog in 100 Foto’s op zoek naar bijzonder fotomateriaal uit de Tweede Wereldoorlog. Heb je een foto uit die tijd? Neem deze dan mee naar een Café van de Vrijheid. Kunt je niet aanwezig zijn maar wil je de foto wel delen? Dan kun je een scan sturen naar info@deverhalenvangroningen.nl.

Praktische informatie

Lijkt het je leuk om met één van de verhalen uit jouw regio aan de slag te gaan? Of maak of organiseer je al iets in het kader van 75 Jaar Vrijheid? Heb je interessante verhalen te delen? Wil je meer weten over het provinciale programma? Je bent van harte welkom! We gaan graag met je in gesprek. De Cafés van de Vrijheid vinden plaats in bibliotheken. Voor muzikale omlijsting en een hapje en een drankje wordt gezorgd. Deelname is gratis. Opgeven kan via www.deverhalenvangroningen.nl/cafesvandevrijheid. Andere Café’s  van de Vrijheid zijn in: Appingedam, Oude Pekela, Leek, Spijk, Finsterwolde, Hoogezand, Haren, Loppersum

Ledenbijeenkomst 19 oktober in Ter Apel

Vanmiddag was er een drukbezochte ledenbijeenkomst in gebouw de Regenboog in Ter Apel. Voor deze bijeenkomst was Dr. Remi van Schaik uitgenodigd. Hij sprak over Westerwolde, relaties met Corvey, Osnabrück en Münster. Het betreft een onderzoek dat hij samen met de voormalige archeoloog van de Provincie Groningen, Henny Groenendijk, uitvoert. Het onderzoek van de twee pensionado’s is nog in volle gang en het was fijn dat de heer van Schaik alvast de eerste bevindingen wilde presenteren.

dr. R.W.M. (Remi) van Schaik Universitair docent (1995-2015)

Een verdere beschrijving van zijn lezing vindt u bij de uitnodiging die we in een eerder bericht op de website hebben geplaatst.

De heer van Schaik noemde in zijn lezing nog de kerkendatabase van Otto Roemeling, die onlangs ook digitaal beschikbaar is gekomen voor Groningen. U vindt dit op internet op de site www.corpusroemeling.nl.

Abdij van Corvey: https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdij_van_Corvey


Bron: Rijksuniversiteit Groningen:

Westerwolde ‘achterlijk’ en ‘uithoek’? Archeologie en geschiedenis in discussie 

Heersende opvattingen vanuit de geschiedschrijving over Westerwolde verdienen toetsing aan de hand van historische en archeologische bronnen uit de periode 1000-1650, met oog voor landschappelijke en maatschappelijke veranderingen, principieel bezien in relatie tot omliggende regio’s (Emsland, Drenthe, Oldambt). Kort verslag van wat reeds gedaan is (historiografie, archeologisch-landschappelijke inventarisatie, demografische analyse) en wat nog beoogd wordt (materiaalonderzoek, ontwikkeling landrecht). 

  • Henny Groenendijk was provinciaal archeoloog van Groningen en heeft zich veel beziggehouden met Westerwolde. Remi van Schaïk is mediëvist en sociaal-economisch historicus en was als docent werkzaam aan de RUG. Hij richt zich vooral op de regionale geschiedenis van Noord- en Oost-Nederland en werkte eerder samen met archeologen van BAI en GIA. Gezamenlijk schreven beiden in deel 1 van de Geschiedenis van Groningen (2008).

Historische Avonden 2019 – 5,12 en 19 november in het MOW in Bellingwolde

Over de reeks

De Historische Vereniging Westerwolde en het MOW bieden deze novembermaand opnieuw een boeiende lezingenreeks onder de titel ‘Historische Avonden’. In vier verschillende lezingen verdeeld over drie avonden staat de historie van het Westerwoldse landschap centraal.

In de winter van 2020 en 2021 verschijnt de landschapsbiografie van Westerwolde. Deze biografie brengt de gelaagdheid en diversiteit van de bijzondere cultuurlandschappen van Westerwolde in beeld. De Historische Avonden lopen hierop vooruit en zoomen in op verschillende aspecten van de landschapsgeschiedenis van deze regio.

Sprekers zijn Jochem Abbes, Henny Groenendijk, Geert Volders en Jeroen Wiersma, allen verbonden aan de biografie.

Jenny Wildeman Luppens, bekend van haar vaak historisch getinte blog wildebloumkes.nl introduceert de sprekers.

De collectieregistrator van het museum, Iris Companjen, is bij elke lezing aanwezig. Geïnteresseerden in de collectie van het MOW kunnen bij haar terecht.

De lezingenreeks sluit naadloos aan bij de dan in het museum lopende wisselexposities. In de kleinere expo ‘Veldwerk’ verkennen drie fotografen elk op eigen wijze het Groninger landschap. Dit landschap is eveneens een grondthema in de gevarieerde hoofdtentoonstelling ‘Denkend aan Groningen’.

Praktische info

Elke lezing start om 20 uur, met na drie kwartier een pauze. Je kunt vanaf 19.30 uur in het museum terecht. De toegang bedraagt € 5,00 inclusief entree museum en een kopje koffie of thee.

Van plan om alle lezingen te bezoeken? Koop een strippenkaart! Verkrijgbaar bij de balie vanaf de eerste lezing voor € 11,50 voor 3 lezingen (€ 3,50 korting)

Leden van de Historische Vereniging Westerwolde betalen slechts €4,00 per lezing of € 10,00 voor een strippenkaart van 3 lezingen.

Aanmelden nodig!

De lezingen vinden plaats in de Bruckmanzaal, vanwege een betere akoestiek. Helaas is de ruimte hier beperkt. Meld je aan en verzeker je van een plekje. Dit kan via de telefoon, aan de balie van het museum of door een e-mail te verzenden.

0597 – 531 509 | info@museumdeoudewolden.nl

Overzicht lezingen

5 november | Jochem Abbes

Westerwolde, ‘een kerk van ongekloven hout’

2 x 45 minuten

Eind 19e eeuw schreef de Bellingwolder hoofdonderwijzer Tjeert Velt een gedicht over Westerwolde, dat nadat men het in 1890 op muziek zette, al snel uitgroeide tot het Westerwoldse volkslied. Meester Velt ervoer de monumentale eiken van Westerwolde als een ‘kerk van ongekloven hout’. Hij doelde op de indrukwekkende natuur als religieuze ervaring. Velt was hierin geen unicum. Al eeuwenlang ervaren mensen het goddelijke in de natuur. Ook in Westerwolde had het leven in de nog ongerepte – en als groots, ruig en onvoorspelbaar ervaren – natuur een sterk religieuze dimensie. Abbes toont aan de hand van voorbeelden uit de afgelopen duizend jaar hoe geloof en bijgeloof, christendom en heidendom een (grote) rol in het alledaagse leven speelden.

 drs. Jochem Abbes is projectleider van de landschapbiografie Westerwolde en werkt voor de Gemeente Westerwolde.

12 november | Geert Volders

Grenzen: lijnen en kronkels in het Westerwoldse landschap

2 x 45 minuten

Natuurlijke barrières zoals een rivier, een moeras of een heuvel vormden in het oude Westerwolde herkenningspunten voor een (vage) grens. In de loop der eeuwen kwamen daar kunstmatige grenzen bij, bedoeld om bestuurlijke eenheden te scheiden. Dit waren kaarsrechte lijnen, gemarkeerd door sloten, palen of keien. Zoals overal leidden verschillende opvattingen over de loop van een grens ook in Westerwolde tot conflict. Volders laat zien hoe grensconflicten hun sporen nalieten in het landschap, welke betekenis deze lijnen en kronkels hadden, maar bovenal hoe ze getuigen zijn van de rijke cultuurhistorie van Westerwolde.

Geert Volders MA is kernredacteur van de landschapsbiografie Westerwolde en werkt als algemeen manager bij Synagoge Groningen.

19 november | dubbellezing van Jeroen Wiersma en Henny Groenendijk

45 minuten per lezing

Jeroen Wiersma

Van natuur naar natuur en wat daar tussenin gebeurde

Westerwolde is één of twee eeuwen voor het begin van de jaartelling door de prehistorische bewoners verlaten en bleef dat de volgende 700 jaar. In die tijd moet het landschap zijn veranderd in een uitgestrekte wildernis. Rond 600 trokken nieuwe kolonisten echter weer het gebied in. In de daaropvolgende eeuwen vormden zij het natuurlijke landschap stukje bij beetje om tot een agrarisch cultuurlandschap. De realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur in de afgelopen drie decennia maakte langs grote delen van het beekdal van de Ruiten A weer ruimte voor natuur.

Jeroen Wiersma MA is medeauteur van de landschapsbiografie Westerwolde en werkt voor het Kenniscentrum Landschap, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen.

 Henny Groenendijk

Droge en natte archeologie in Westerwolde

Bij archeologen staat Westerwolde hoog aangeschreven. In de eerste helft van de vorige eeuw verrichtte Albert Egges van Giffen baanbrekend archeologisch onderzoek, onder andere in Wessinghuizen en Laudermarke. Bijna een eeuw na Van Giffens werk zijn de inzichten op de bewoningsgeschiedenis veranderd. Voormalig provinciaal archeoloog Henny Groenendijk toont aan waarom we de focus moeten verleggen van de droge archeologie op de essen naar de natte archeologie in de beekdalen.

Prof. dr. Henny Groenendijk is medeauteur van de landschapsbiografie Westerwolde en werkt onder meer als bijzonder hoogleraar Archeologie en maatschappij aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Liever de folder lezen? Klik dan hier: FolderHistorischeAvonden2019

Foto’s vroegere Weenderveld

Het Weenderveld gelegen tussen Harpel en Jipsingboertange was vroeger een groot veen- en heide gebied met hier en daar een plaggehut. Voor een project zijn we op zoek naar oude foto’s van het Weenderveld. Wie heeft foto’s van deze periode en wil ze aan ons beschikbaar stellen? Wij kunnen ze eventueel inscannen. Graag uw reactie naar info@verenigingwesterwolde.nl

Foto’s en verslag Excursie 21-09-2019

De foto’s zijn gemaakt door Jan S. Huizing.
De tekst is van José van Dijk.

Excursie naar Kleef en ’s Heerenberg – 21 september 2019.

Een prachtige zonnige dag gestart in Sellingen en op tijd vertrokken naar Kleef. Net over de grens hadden we file maar door een kopje koffie in de bus was dit wel opgelost. De chauffeur had ook de radio aan waarbij je wat kon horen van de herdenkingen van de Market Garden, o.a. Schotse doedelzakken. Verlaat  kwamen we aan bij de Zwanenburcht in Kleef waar het een en ander ons werd uitgelegd. Deze burcht bepaalt het stadsbeeld van Kleef en het was ook de residentieslot van de familie Van der Marck. Gravin Margaretha van Arenberg was ook een geboren Van der Marck, een grafelijk geslacht. Een gedeelte van de burcht hebben we kunnen bekijken. Daarna naar de beroemde Kleefse Tuinen. Graaf Johan Maurits heeft in zijn geliefde residentiestad Kleef vele sporen achter gelaten, die grote invloed hadden op de tuinarchitectuur van de 17 e eeuw. Bij het Altes Landhaus im Forstgarten hebben we een kopje koffie en een apfelstrudel genuttigd nadat we de prachtige tuinen hadden bezichtigd.
Huis Bergh. In ’s Heerenbergh ligt de grootste waterburcht van ons land .Hier woonde ooit een Maria van Nassau , een zus van Willem van Oranje. We hebben het prachtige interieur en schilderijen gezien en een rondleiding door een gids gehad. Onderweg naar huis stond ons een heerlijk diner te wachten.
Ik vond het zeer de moeite waard om dit alles eens gezien te hebben en ook wat van de uitleg te hebben meegekregen. Op internet kun je nog veel meer lezen.  Voor mij en mijn man een reden om zelf het eens te gaan bekijken. Er is veel te zien en je kunt er prachtig wandelen in het eens zo mooie kuuroord Kleef. De omgeving het Montferland is zeer aan te bevelen. Al met al weer een prachtige dag.  Hartelijke dank en ik ben benieuwd wat er volgend jaar op het programma staat.

José van Dijk

Vragen over Waterhuisje in Vlagtwedde

Wie weet antwoord op de vragen van mevrouw Liesbeth De Groodt.
zie onderstaande foto’s.

U kunt uw reactie onder dit bericht plaatsen.

Naast mijn woning, een voormalig landarbeidershuisje op de Veldhuizeres(hoogste punt) staat een schuurtje, dat altijd de naam ‘waterhuisje’ heeft gehad. Ik dacht dat de benaming te maken had met de hoofdkranen van drinkwateraansluiting, die daar onder een dubbel luik te vinden zijn.
Echter, over de buitenmuren liggen zeer zware, overstekende balken (bielzen) op 60 cm afstand van elkaar. Daar bovenop onder het zadeldak ligt een betonnen bak, die aan de bovenkant is afgedekt geweest met karton. De bak meet lxhxb: 240 x 90x 80
Er is nog een soort metalen leidinkje, waaraan een rubberen slang zit. Mij is verteld dat
toen mijn huis nog geen aansluiting op de waterleiding had er met regelmaat een
tankwagen water kwam brengen en dit in de bak gepompt werd. Op deze manier was er toch wat stromend water. Ik heb nog nooit ergens anders iets vergelijkbaars gezien. Hoe was het drinkwater vroeger geregeld en kwam dit opslagsysteem wel vaker voor? Of was het water voor vee?

Woning van mw. Liesbeth De Groodt, Wollinghuizerweg 105a te Vlagtwedde

Waterhuisje vooraanzicht

Waterhuisje achteraanzicht

Waterhuisje zijaanzicht betonnen bak op balken

Vanaf buiten is bij de renovatie de  bak te zien.

Waterhuisje zijaanzicht

Open Monumentendagen Westerwolde – Startbijeenkomst en Programma


De Open Monumentendagen Westerwolde zijn dit jaar op zaterdag 14 en zondag 15 september 2019.

Het volledige programma van beide dagen kunt u hier downloaden en eventueel printen: 2019 Folder Westerwolde OMD

De startbijeenkomst is vrijdagavond 13 september in Sellingen(zie hieronder).


Bellingwolde, augustus 2019

Geachte leden van de Historische Vereniging Westerwolde

Het comité OMD (open monumenten dag) Westerwolde wil u van harte uitnodigingen bij de start van het open monumentenweekend op vrijdag 13 september in:

plaats:         de kloosterboerderij “Bleyendael”, Lauder hokweg 11, 9551 XV Sellingen.

Tijd:             vanaf 19.30 uur inloop met koffie/thee.

20.00 uur aanvang van het programma, dat tot ca. 21.30 uur zal duren.

Deze avond is de start van Open Monumentendagen Westerwolde en mevr. G. Luth, wethouder cultuur van onze gemeente, zal deze opening verzorgen. Daarna zal drs. J. Abbes, cultuurambtenaar van onze gemeente, een lezing houden omtrent het thema “Plekken van plezier”.

U bent van harte welkom bij deze opening.

Na afloop staat er een hapje en een drankje voor u klaar (de toegang is gratis). Meer informatie, ook omtrent de monumenten, kunt u vinden in de folder bij deze uitnodiging.

Wij hopen u te mogen begroeten,

Met vriendelijke groet namens de leden van het comité OMD Westerwolde

Astrid Lüürssen, voorzitter
Hoofdweg 127
9695 AD Bellingwolde
M 06 21 67 11 99
E openmonumentendag@westerwolde.nu
Facebook: www.facebook.com/omd.westerwolde 

Historische lezingen in het MOW te Bellingwolde met als thema de Landschapsbiografie Westerwolde

Dit najaar zal er weer een historische lezingenreeks zijn in museum MOW in Bellingwolde.
Dit jaar zullen er thema’s aan de orde komen die te maken hebben met de landschapsbiografie Westerwolde.

Kijk voor meer informatie op: https://landschapsbiografiewesterwolde.nl/ en hou ter zijner tijd de website van het museum in de gaten: http://www.museumdeoudewolden.nl/ voor data en programma

Kamp Amersfoort zoekt foto’s

Op 19 april 1945 is het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort, het beruchte Kamp Amersfoort, door de geallieerden bevrijd. In het kamp hebben gedurende de oorlog ongeveer 35.000 gevangenen korte of lange tijd verbleven.
De gedenkplaats van Kamp Amersfoort wordt grondig verbouwd. In het nieuwe museum is ruimte voor een Fotomonument. Het plan is om door middel van deze fotowand de gevangenen zichtbaar te maken, hen letterlijk en figuurlijk een gezicht te geven door van hun een afbeelding op te nemen. Waarschijnlijk is niet van iedere gevangene een foto beschikbaar maar we willen alles opnemen wat er aan foto’s of tekeningen nog vindbaar is.

Dit is waar u als historische kring of vereniging in beeld komt. We willen u vragen of u in het bezit bent van afbeeldingen van gevangenen van Kamp Amersfoort of u ons wilt helpen om foto’s van gevangenen uit uw gemeente te verzamelen of dat u ons in contact kan brengen met personen die mogelijk een foto bezitten. We denken hierbij aan nabestaanden of familieleden.

We willen graag een naamsvermelding, geboortedatum en eventueel de tijd van het verblijf in Kamp Amersfoort erbij ontvangen.

U kunt rekenen op onze eeuwige dankbaarheid als u ons kan helpen zoveel mogelijk gevangenen aan de vergetelheid te onttrekken.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met ondergetekende (Leen Bogers, leen@kampamersfoort.nl) of met ons fototeam (foto@kampamersfoort.nl). Neemt u ook eens een kijkje op de projectwebsite www.geefgevangeneneengezicht.nl.

Bij voorbaat dank voor de moeite die u doet!

Met vriendelijke groet,

Willemien Meershoek, directeur

Remco Reiding, projectleider

Leen Bogers, onderzoeker fotoproject

Schenking Vereniging Velema’s uit Veele

Van mevrouw Petri Velema ontvingen we dit bericht:
“In de jaren 90 (vorige eeuw) is er een landelijke Vereniging opgericht van onze familie Velema (Vereniging Velema’s uit Veele) met als doel een familieboek uit te brengen. Dit is gelukt en we hebben vele reünies en bijeenkomsten gehad, altijd met een historisch karakter. Jochem Abbes was regelmatig onze spreker. Ik heb jaren in het bestuur gezeten, samen met een aantal andere mensen uit het land. Gezien het feit dat er inmiddels vele leden zijn overleden en er nauwelijks  jonge aanwas is, hebben we, tijdens onze laatste reünie in september 2018, de beslissing genomen om de Vereniging op te heffen.Tijdens deze bijeenkomst hebben we de leden voorgesteld om de overblijvende gelden te schenken aan twee organisaties die zich bezighouden met de historie van onze oorspronkelijke geboortestreek. Op mijn voordracht kwamen er twee organisaties in beeld: De Historische Vereniging  Westerwolde en Het Streekhistorisch Centrum in Stadskanaal (veel Velema’s zijn gaan pionieren in de Kanaalstreek toen deze ontgonnen werd). In een laatste bestuursvergadering op 9 maart 2019 is besloten dat er aan bovengenoemde Vereniging en Stichting ieder een bedrag geschonken wordt van 1300,00 euro. Het verzoek is om het geld te doen toekomen aan de redacties van de bladen “Terra Westerwolda” en het blad “Veerten”. Beide bladen zijn van hoog niveau en zeer de moeite waard om te lezen en door te kijken, tevens bereiken de bladen een groot gebied. Onze complimenten dus voor de redacties!

Met vriendelijke groet,
Petri Velema

Uiteraard zijn we heel blij met deze schenking en we zullen het bedrag uiteraard goed besteden.

Het zwaard van “Berend Bommel”.

Door Ruut Wegman

Op 25 april jongstleden kreeg ik een email van mevrouw Rolien Hadders uit Wageningen, waarin zij mij twee foto’s stuurde van een 17e-eeuws zwaard dat zij bewaarde in een oude dekenkist. Het “zwaard van Berend Bommel”, zoals het voor haar altijd heette, kwam van haar grootouders Jan en Aaltje Hadders-ter Wisch uit Valthermond. Zij wist alleen van het zwaard dat het was opgeploegd, zij dacht in het begin van de vorige eeuw. Pas toen zij zich verdiepte in de geschiedenis van Westerwolde, waar de familie van haar grootmoeder van oudsher gronden bezat, realiseerde zij zich dat het zwaard misschien wel daar vandaan kwam. Daarnaast lag Valthermond in het Valtherveen, een in de 17e eeuw voor soldaten ontoegankelijk veen, dat pas in de tweede helft van de 19e eeuw is ontgonnen.


Het zwaard van ‘Berend Bommel’.

Inscriptie op het zwaard: ME FECIT SALINGEN (Solingen heeft mij gemaakt).

Ze gaf mij het zwaard diezelfde avond mee en zei dat ze het aan de Historische Vereniging Westerwolde wilde schenken. De volgende dag heb ik in Wedde het zwaard aan de voorzitter van de Historische Vereniging, Jochem Abbes, overhandigd. Hierbij was ook Henny Groenendijk, oud archeoloog van de provincie Groningen, aanwezig. Hij vertelde dat het om een 16e of 17e-eeuwse houwdegen gaat.
Volgens hem, doet de perfecte staat van het wapen vermoeden dat het niet kan zijn opgeploegd, maar dat het op een andere manier in het bezit van de familie Ter Wisch moet zijn gekomen. Helaas is dat niet meer te achterhalen. Jochem Abbes gaat nu contact opnemen met dr. Wolfgang Jahn, directeur van het Ostfriesisches Landesmuseum Emden en specialist op het gebied van 16e en 17e-eeuwse wapens, in de hoop dat hij meer kan vertellen over de datering, maker en herkomst van het zwaard.

Ruut Wegman met het zwaard van ‘Berend Bommel’.