Voorjaarsnummer Terra Westerwolda verschenen

Het voorjaarsnummer van het cultuurhistorische tijdschrift Terra Westerwolda is van de persen gerold. De leden van de Historische Vereniging Westerwolde ontvangen het een dezer dagen  per post. Voor € 4,95 is het ook weer te koop bij diverse (boek)winkels in Westerwolde en de Kanaalstreek, Bruna Nieborg in Winschoten en boekhandel Godert Walter in Groningen.

Tabeh Sobat: 360 brieven uit Indië aan Ypkje in Ter Apel

Tabeh Sobat (vaarwel vriend) is de titel van een project van de broers Melle en Gerrie Wachtmeester m.b.t. de ruim 360 brieven die hun vader Aaldert Wachtmeester (1922-2007) als oorlogsvrijwilliger tussen 1945 en 1948 vanuit Indië naar zijn vrouw Ypkje Wachtmeester-Vleer in Ter Apel stuurde. Journalist Melle Wachtmeester uit Wedde stelde een bundel met brieven en foto’s samen en schreef er een voor- en nawoord bij. De Groninger kunstschilder Gerrie Wachtmeester gebruikte de foto’s als uitgangspunt voor twaalf indringende schilderijen van 80 x 120 cm. Hans ter Heijden las het boek, bekeek de schilderijen en sprak met de broers. Zijn relaas staat in deze editie. De afbeelding op de cover van dit nummer is een fragment van een schilderij van Gerrie Wachtmeester: Vertrek uit Mariëndal, mei 1947. In de bibliotheek van Ter Apel is van 31 maart tot 30 april a.s. een expositie over Tabeh Sobat.

75 jaar bevrijding

Het is 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Anastasia van der Werff-Podgórski schrijft in dit kader over de Polen die een rol speelden bij de bevrijding van Westerwolde en Arne Jansen verwijst de bewering dat ‘heel Wedde in de oorlog fout was’ naar het rijk der fabelen.

Reconstructie Vesting Bourtange

Roel Pinxterhuis, voorzitter van de Stichting Vesting Bourtange, belicht in dit nummer de belangrijke rol die Gerrit Overdiep bij de reconstructie van de Vesting Bourtange speelde, Sandra de Regt schrijft over het essenlandschap in Westerwolde en samen met Erik Wubs gaat ze in op de geschiedenis van de kruidentuin van Museum Klooster Ter Apel.

Aaltjes Stee

Obby Veenstra vertelt wat een megaklus het was om de gehele collectie van MOW Westerwolde in kaart te brengen, terwijl Hanne Wilzing in het artikel ‘Aaltje is opgedoken’ het portret van vier generaties kinderen in Smeerling onder de loep neemt.

Verder in dit nummer de vaste rubrieken Nieuws van de Historische Vereniging Westerwolde en Historische Actualiteitenen columns van Tjarko van Dijk en Sanne Meijer.

________________

Reacties
Voor reacties en/of ideeën voor artikelen kunt u contact opnemen met Hans ter Heijden, telefoon: 0599 313 811 / 06 51 05 65 65; e-mail: ter.heijden.hans@gmail.com

Lidmaatschap
Leden van de Historische Vereniging Westerwolde ontvangen het blad automatisch; de kosten voor het lidmaatschap bedragen slechts € 25,00 per jaar. Ook lid-abonnee worden? Klik dan hier.

Losse verkoop

Terra Westerwolda is voor € 4,95 ook te koop bij diverse (boek)winkels/musea in de regio:

Verkooppunten

Bellingwolde:            Coop, Museum de Oude Wolden

Blijham:                     De Spar

Groningen:                 Boekhandel Godert Walter

Musselkanaal:            Primera

Onstwedde:                Coop

Sellingen:                   Coop, Oude Stelmakerij (SHC)

Stadskanaal:               Primera, Read Shop, Streekhistorisch Centrum Stadskanaal

Ter Apel:                    Museum Klooster, Read Shop

Vlagtwedde:               Primera

Vriescheloo:               Theeschenkerij/B&B ‘Stee en Stoetje’ (molen)

Winschoten:                Bruna Nieborg

Het blad verschijnt drie keer per jaar.
Het volgende (zomer)nummer komt in juli 2020 uit.

 

Aaltje’s Stee


21 maart a.s. wordt in Smeerling het boek over Aaltje, de website Aaltjesstee en de Aaltje wandelroute gepresenteerd. Het project werd begeleid door een werkgroep bestaande uit: Jan Bessembinders en Jan Huiges (Stichting Smeerling-Metbroek), Jeroen Kuipers (Boswachter in Smeerling/Natuurmonumenten), Frits van Kouwenhove, Kineke Kuper en Geert Volders (Historische Vereniging Westerwolde), Hanne Wilzing (initiatiefnemer) en Marten Fokkens die de website heeft verzorgd.
Alle informatie over het Aaltje project kunt u vinden op de website:
www.aaltjesstee.nl

Uniek document beschikbaar over De Lethe.

We kwamen in het bezit van het verslag uit 1967 van wijlen Wiert Kruise, later bewerkt door Geert van de Laan. Geert heeft diverse foto’s toegevoegd. Het geheel leest als een spannend boek. Aangezien dit document beslist voor het nagelacht bewaard moet blijven, hebben we het op onze website gezet. Het verslag is meer dan 100 pagina’s groot en daarom niet geschikt om in zijn geheel op de site te zetten, daarom hebben we het bestand als PDF bestand op de website Oud Bellingwedde gezet. Onderaan de pagina ziet u een link waar u het bestand kunt downloaden. Aangezien er veel vragen hierover binnen kwamen, nemen we aan dat we hier veel mensen een plezier mee doen.
De link naar het document:
http://historie-bellingwedde.realsite.nl/…/het-leven-in-de-…

Aaltje – vier generaties kinderen uit Smeerling

Het boekje ‘Aaltje – vier generaties kinderen uit Smeerling in het Groningse Westerwolde’ (52 blz.) wordt 21 maart 2020 gepresenteerd tijdens de aftrap van het Aaltje-project in Smeerling.
Kosten: € 9,50 per stuk (=inclusief verzendkosten). Verzending  na 21 maart.
U kunt het bestellen via info@aaltjesstee.nl 

Kijk ook eens op www.aaltjesstee.nl

Een heerlijk plekje, bij velen onbekend

U kent hem vast wel, Henk Scholte, bekend van de muziekgroep Törf en van zijn radioprogramma Twee Deuntjes Veur Ain Cent. Henk mag graag in oude kranten snuffelen en attendeerde ons op dit bericht uit de Telegraaf van 1 september 1903. Henk schreef het volgende: “Nou heuren je t ook ais van n aander, Westerwolde is mooier dan het Gooi.
Het schilderachtige Westerwolde dat zoo rijk is aan natuurschoon een waar ‘Dorado’ voor de Nederlandse schilderkunst en eene der mooiste ontspanningsplaatsen van heel ons land”

200 jaar terug in de tijd – Een pracht van Groninger dracht!

Een half jaar lang – van 20 december tot 20 juni – is de Groninger Zilverkamer van het Fonds Eemsmond helemaal gewijd aan Groninger dracht. Hoe kleedden de Groningers, man en vrouw, arm en rijk, boer, burger en ambachtsman zich tot in het begin van de negentiende(!) eeuw? Medewerkers van de Groninger Zilverkamer rolden van de ene verrassing in de andere bij de zoektocht naar kleding, uitrusting en poppen. De resultaten van die verrassingstocht delen zij graag met alle bezoekers onder de titel: “Een pracht van Groninger dracht!”

Wie vanaf de 20ste december de Groninger Zilverkamer bezoekt, komt niet alleen de verschillen tegen in kleding van arm en rijk, ook de onderlinge competitie tussen de ‘rijken’ – met name de ‘dames’ – komt letterlijk in vol ornaat tot uitdrukking. De armbanden, de halssieraden, de oorijzers, de spelden, de gespen, van goud en zilver, al dan niet belegd met bloedkoralen: ze tonen tezamen een levendig beeld van kleedgewoonten tussen halfweg de achttiende en het begin van de negentiende eeuw, inmiddels meer dan 200 jaar geleden.

In de kleding komt niet alleen het onderscheid tussen ambachtslieden en boeren naar voren, maar ook dat tussen weduwen en gehuwden wordt uitdrukkelijk getoond: knoopjes aan de voorzijde óf aan de achterzijde, dat maakte het verschil. De rijke dames lieten zich ook graag voorstaan op hun status: uit het hele land, maar zo nodig uit het verste buitenland, werden de chicste stoffen aangevoerd of geïmporteerd. Al moesten ze er maanden op wachten. En dan moesten de beste couturiers, zilversmeden en hoedenmaaksters er aan te pas komen, om van alle onderdelen een vorstelijk geheel te ‘smeden’.

Uit de hele provincie en zelfs van daar buiten, heeft de Zilverkamer materiaal in bruikleen kunnen krijgen. Van restaurant/museumboerderij Hermans Dijkstra wordt een ruim assortiment van kleding uit de boerenstand getoond. Ook uit de voormalige collectie Pilat uit Noordhorn, komt een rijke selectie van grote verscheidenheid. Een deel daarvan wordt zelfs te koop aangeboden. De wanden in de tentoonstellingsruimte worden getooid met ingelijste bedrukte en geweven stoffen uit de hele wereld. Het geheel is gelardeerd met antieke voorwerpen uit dezelfde periode als de getoonde kledij.

Het komende halfjaar zal de tentoonstelling “Een pracht van Groninger dracht” worden opgeluisterd met extra activiteiten zoals een modeshow in kleren uit vervlogen tijden. De datum voor die show wordt later bekend gemaakt.

Oude Kerkstraat 1, 9901JB Appingedam,
in het voormalige bankgebouw,
schuin tegenover de Nicolaikerk.

www.degroningerzilverkamer.nl

Openingstijden van de Zilverkamer:
Dinsdag t/m vrijdag van 11.00 – 17.00 uur.
Zaterdag van 11.00 – 16.00 uur.

Tel. 0596 – 626940.

Entreeprijzen € 5,- per persoon
Kinderen tot 12 jaar gratis
Voor groepen en rondleidingen kunt u contact opnemen met de conservatrice: mevr. H. Grimmius, tel: 06-26588992

Uitnodiging ledenbijeenkomst

Magnuskerk te Bellingwolde (Foto’s Geert Volders)


Geachte leden en andere belangstellenden,

Graag willen wij u uitnodigen voor de eerstvolgende ledenbijeenkomst van de Historische Vereniging Westerwolde op zaterdag 14 december a.s. in leerhuis en vergadercentrum Het Karspel, (Hoofdweg 225) te Bellingwolde. Deze ledenbijeenkomst wordt mede mogelijk gemaakt door de Stichting Groningen Orgelland. De bijeenkomst begint om 13.30 uur.
Het bestuur stelt het volgende programma voor:

  1. Opening door de voorzitter.
  2. Vaststelling van de agenda.
  3. Ingekomen stukken en mededelingen, door de secretaris en de penningmeester.
    H. Opheikens: Grensoverschrijdende vluchtroutes 1933 – 1945
  4. Voordracht door dhr. Kees Kugel, oud-bestuurslid van de Stichting Groningen Orgelland (SGO). In 2019 is het 300 jaar geleden dat orgelbouwer Arp Schnitger(1648-1719) stierf en het is tevens het jaar waarin Stichting Groningen Orgelland 50 jaar bestaat.. De herdenking van Schnitgers 250e sterfdag in 1969 was juist aanleiding voor de oprichting van Stichting Groningen Orgelland. In 1969 verzamelden zich in de Der Aa-kerk liefhebbers en internationale deskundigen op het gebied van orgels, muziek en cultureel erfgoed om te praten over die unieke schat die verstopt lag in de oude kerken van de provincie Groningen: de historische orgels waarvan sommige meer dan 400 jaar oud waren. Veel van deze orgels lagen er vergeten en verwaarloosd bij en dat moest veranderen. De Stichting Groningen Orgelland ging voortvarend aan de slag om de orgels te redden en weer in oude glorie te herstellen. Nu, 50 jaar later, zijn de meeste orgels gerestaureerd en staan er weer uitstekend bij. Kugel zal vertellen over het leven, de carrière en het succes van de orgelbouwer Schnitger: een wereldberoemd orgelbouwer die zijn stempel drukte op het Groninger orgellandschap.

    Magnuskerk te Bellingwolde cartouche voor het orgel. (Foto’s Geert Volders)

  5. Pauze in Het Karspel. Vervolg van de vergadering in de Magnuskerk.
  6. Voordracht door de heren Jochem G. Abbes en Jan S.A. Huizing. In 1797 werd de Magnuskerk verrijkt met een nieuw orgel, gebouwd door het duo H.H. Freytag en F.C. Snitger. Orgelmaker Frans Casper Snitger jr. draagt wel een heel bekende naam, namelijk de naam van zijn grootvader Arp Schnitger (de ‘ch’ verdween later). Abbes en Huizing gaan in op de achtergronden rondom de bouw van het orgel. Voor het onlangs gerestaureerde orgel prijkt een ‘cartouche’ waarop de namen vermeld zijn van de predikanten en kerkvoogden in 1797. Dankzij de kerkelijke archieven is te reconstrueren hoe het orgel gefinancierd werd, maar ook hoe de kerkelijke gemeente in 1797 functioneerde en wie deze kerkbestuurders waren.
  7. Orgelspel verzorgd door de heer Pieter Pilon.

Het Snitger-Freytag orgel in de Magnuskerk van Bellingwolde. (Foto: Dennis Wubs, Wikimedia Commons)

Pieter Pilon kreeg orgellessen van Piet Wiersma en studeerde vervolgens orgel aan het nu Noord Nederlands Conservatorium in Groningen bij Wim van Beek en piano bij Jan Marisse Huizing. Kerkmuziek studeerde hij aan het koninklijk Conservatorium in Den Haag bij resp. Christiaan Winter en Jos van der Kooy. Hij verdiepte zich in liedbegeleiding (piano) bij Tan Crone. In 1988 behaalde hij voor orgel het einddiploma Uitvoerend Musicus met onderscheiding. Na het eindexamen piano volgden er lessen(onder meer improvisatie) bij Albert de Klerk. Hij werd prijswinnaar van het Nationale Orgelimprovisatieconcours (1992) in Bolsward. Pilon is organist van het befaamde Lohman-orgel in Farmsum.

Sluiting van de vergadering.

Het bestuur hoopt weer velen van u op 14 december te mogen begroeten. Neemt u gerust een gast mee!

Met vriendelijke groet,

namens het bestuur,

Kuper-Dijkmeijer, secretaris

Winternummer Terra Westerwolda verschenen

De leden van de Historische Vereniging Westerwolde hebben het nieuwe nummer van Terra Westerwolda inmiddels per post ontvangen. Voor € 4,95  is het ook weer te koop bij diverse (boek)winkels in Westerwolde en de Kanaalstreek, Bruna Nieborg in Winschoten en boekhandel Godert Walter in Groningen.

Expeditie Hutplak

In dit nummer een interview van Hans ter Heijden met Dinie Wakker en Bert Arends over de restauratie van een bouwval aan Hutplak 3 – nu Oosterholtsweg – in Onstwedde. Dat het boerderijtje voordat het tot verval kwam ook nog bewoond werd door voorouders van Dinie, maakt het natuurlijk heel bijzonder. Ondanks de deplorabele staat waarin het verkeerde, kreeg het pand in 2000 de status van rijksmonument.

Oud-docent geschiedenis Jan Groen

Redacteur Erik Wubs schreef een column over het cultuurbeleid van de gemeente Westerwolde en interviewde zijn oud-docent geschiedenis Jan Groen, die 42 jaar lang lesgaf op de RSG Ter Apel. 100 jaar vrouwenkiesrecht in Westerwolde staast centraal in de rubriek Sanne Meijer Onderweg.

Joods leven in het grensgebied

Berend Jan Harding ging op zoek naar de oorsprong van een schilderij van een romantisch landschap uit 1847 en kwam in Westerwolde terecht; in de rubriek Sprekend Object schrijft Obby Veenstra over tastbare herinneringen, onder meer van porselein en hout.                                                                                                                                                                                       Juliane Irma Mihan en Geert Volders vertellen over het project ‘Joods leven in het grensgebied’, het onderzoek naar verbindingen tussen Joodse gemeenschappen.

 Mensenoffers in het moeras?

200 jaar leden werd een houten weg, dwars door het veen van Valthe naar Ter Haar ontdekt.  Destijds gaf dat aanleiding tot de wildste speculaties. Voor de meest gruwelijke lijkt voorlopig het meeste bewijs, ontdekte Alderik Visser. Over de postkoets in Ter Apel een artikel van Jakob Been, terwijl Tjarko van Dijk met Gerhard Oterdoom en Willem Dinkla terugblikt op het bombardement van 25 juli 1943 op Bellingwolde.

Verder in dit nummer de vaste rubrieken Nieuws van de Historische Vereniging Westerwolde en Historische Actualiteiten.

________________

 Reacties
Voor reacties en/of ideeën voor artikelen kunt u contact opnemen met Hans ter Heijden, telefoon: 0599 313 811 / 06 51 05 65 65; e-mail: ter.heijden.hans@gmail.com

 Lidmaatschap
Leden van de Historische Vereniging Westerwolde ontvangen het blad automatisch; de kosten voor het lidmaatschap bedragen slechts € 25,00 per jaar. Ook lid-abonnee worden? Klik dan hier.

 Losse verkoop

Terra Westerwolda is voor € 4,95 ook te koop bij diverse (boek)winkels/musea in de regio:

 Verkooppunten

Bellingwolde:             Coop, Museum de Oude Wolden

Blijham:                      De Spar

Groningen:                 Boekhandel Godert Walter

Musselkanaal:            Primera

Onstwedde:               Coop

Sellingen:                   Coop, Oude Stelmakerij (SHC)

Stadskanaal:              Primera, Read Shop, Streekhistorisch Centrum Stadskanaal

Ter Apel:                    Museum Klooster, Read Shop

Vlagtwedde:              Primera

Vriescheloo:               Theeschenkerij/B&B ‘Stee en Stoetje’

Winschoten:               Bruna Nieborg

Het blad verschijnt drie keer per jaar.
Het volgende (voorjaars)nummer komt in maart 2020 uit

Wijziging lezing MOW-HVW 19 november – avond gaat gewoon door

Door ziekte komt de lezing van Jeroen Wiersma te vervallen. Omdat we twee sprekers hadden gaat de avond gaat echter gewoon door. Het museum neemt contact op met de mensen die zich hebben aangemeld. Mogelijk bieden wij de lezing in een later stadium opnieuw aan. 

Henny Groenendijk I “Droge en natte archeologie in Westerwolde”.

Bij archeologen staat Westerwolde hoog aangeschreven. In de eerste helft van de vorige eeuw verrichtte Albert Egges van Giffen baanbrekend archeologisch onderzoek, onder andere in Wessinghuizen en Laudermarke. Bijna een eeuw na Van Giffens werk zijn de inzichten op de bewoningsgeschiedenis veranderd. Voormalig provinciaal archeoloog Henny Groenendijk toont aan waarom we de focus moeten verleggen van de droge archeologie op de essen naar de natte archeologie in de beekdalen.

Prof. dr. Henny Groenendijk is medeauteur van de landschapsbiografie Westerwolde en werkt onder meer als bijzonder hoogleraar Archeologie en maatschappij aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Westerwolds Volkslied

Eind 19e eeuw schreef de Bellingwolder hoofdonderwijzer Tjeert Velt(1845-1910) een gedicht over Westerwolde, dat nadat men het in 1890 op muziek zette, al snel uitgroeide tot het Westerwolds volkslied.

Geboorteakte Tjeert Velt 1845:

Westerwolds Volkslied

1.
Ik ken een schoon en lief’lijk land,
Met schoone bossen rijk getooid;
Natuur heeft daar met milde hand
Haar schoonhêen in het rond gestrooid.
Daar vormen eiken, forsch en stout
Een kerk van ongekloven hout,
Kan men die tempel binnentreên. } 2x

2.
Ik ken een schoon en lief’lijk land,
Het is niet groot, het is niet klein,
Daar stroomt de Aa langs vrucht’bre rand:
Een zilverdraad door groen satijn.
Daar wordt door zuinigheid met vlijt
De levenstaak volbracht, gewijd,
O, daar alleen, ja, daar alleen }
Kan men Oud-Saksisch erf betreen. } 2x

3.
Ik ken een schoon en lief’lijk land,
Daar woont een volk van oude stam
Met helder hoofd en nijv’re hand,
Naar buiten stroef, in ’t buigen stram;
Daar leeft der ouden saksen faam
Nog voort in volksaard, taal en naam,
O, daar alleen, ja, daar alleen }
Vloeit stil en werkzaam leven heen } 2x

Overlijdensakte Tjeert Velt 1910: