De bende van Oldekerk

Het Westerkwartier is natuurlijk geen Westerwolde, maar in deze coronatijd kan het geen kwaad om je ook eens te verdiepen in de geschiedenis van de andere regio’s in de provincie. Geert Jonker deed jaren onderzoek naar de bende van Oldekerk. Een gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog, waar altijd over gezwegen is en die nu boven tafel komt, nu de archieven uit die periode wat meer openbaar worden.

In de nazomer van 1944 werd de Groningse regio Oldekerk geplaagd door een serie gewapende roofovervallen op welgestelde landbouwers en veehouders. De overvallers deden zich voor als Landwachters of Grüne Polizei. Het spoor van de overvallers leidde naar ‘Klein Rusland’, een blokje van vier piepkleine huurwoningen voor de allerarmsten, weggestopt te Faan, aan de buitenrand van de gemeente Oldekerk. Op de avond van 6 oktober 1944 maakte de Sicherheitsdienst daar een bloedig einde aan ‘De Bende van Oldekerk’. De drie opgeschoten daders en een onschuldige zestigjarige huisvader vonden daarbij de dood. Nabestaanden, autoriteiten en inwoners van de gemeente Oldekerk zwegen over het bloedbad. Het voorval ontglipte daarmee aan de geschiedschrijving. Wat gebeurde er precies op die fatale 6e oktober 1944? Wie waren de slachtoffers, waarom gingen ze op het roverspad en waarom was de Sicherheitsdienst zo naarstig naar ze op zoek? En waarom werden deze moorden in de doofpot gestopt?

Het boek is uitgegeven bij uitgeverij kleine Uil in Groningen en is daar ook te bestellen: www.kleineuil.nl. 

 

Jongensstad Sellingen

Jongensstad Westerwolde, Dennenweg 1 te Sellingen. Onder ministerie van OKW ondergebracht in de houten barakken van de werkverschaffing. Het was een driemaandenkamp met vier groepen van 13 kinderen afkomstig uit het hele land, maar voornamelijk uit de grote steden, bovendien waren het moeilijk lerende kinderen. In de volksmond werd het “het Boefjeskamp” genoemd. De film dateert uit de jaren 1956-1958.

https://proxy.archieven.nl/mp4/5/B73A6B6F6A414E07AB1DFEE38E809E3BJonge

Van één van de toenmalige kinderen die in 1957 in Jongensstad Sellingen verbleef, kregen we wat foto’s uit zijn privé archief en met de foto’s die we inmiddels zelf hebben verzameld geeft dit samen met bovengenoemde film een aardig beeld van het geheel.

De foto’s kunt u zien via deze link.

Link naar een artikel van de Verhalen van Groningen, waar de meningen nog al over verdeeld zijn.

We kregen nog de volgende reactie binnen via e-mail:

Op één van de foto’s staat de vader van Sjoerd Hoomoedt in de deuropening van het magazijn. Samen met de burgo Dick Constandse. Verder zie je Eppie de kok en de jonge wedo Henk Panneman als leerkracht.

Henk Panneman, werkzaam bij Jongensstad Westerwolde stuurde ons de volgende informatie:

“Jongensstad Westerwolde” in Sellingen was een internaat waar jongens met een problematische opvoedingssituaties gedurende 3 maanden werden opgevangen. De aanmelding gebeurde op verzoek van het schoolhoofd door de maatschappelijk werkster van de SPD. (Sociaal Pedagogische Dienst) Deze maatschappelijk werkster was verbonden aan scholen, die je tegenwoordig basisschool voor speciaal onderwijs noemt. Soms liep de aanmelding via de kinderrechter. Uiteraard dienden de ouder(s) hun toestemming te geven.
In “Jongensstad Westerwolde” was opvoeding/vorming gericht op het aanleren van deugden en waarden als: “Je hoort netjes te leven met respect voor elkaar. Blijf van de spullen van een ander af”. Vandaar de briefjes die je kon halen. Dat waren getuigschriften voor “Beleefdheid”, Goed humeur”, Orde en netheid”, “Vriendschap”, “Werklust” en “Eerlijkheid”. Elke twee weken werd tijdens de stadsraad besproken of je al een getuigschrift had verdiend. Als je alle zes getuigschriften had behaald, kreeg je bij vertrek de burgerschapskaart uitgereikt. Was een soort paspoort met je foto erop voorzien met handtekeningen van de Burgo en jouw groepsrado. Je was dan officieel burger van onze stad geworden.
De Burgo was de burgermeester (directeur) van onze stad. De Wedo was de wethouder (adjunct directeur) en alle andere medewerkers waren Rado (raadsheer) of Rada (raadsdame).
Je ging naar school. Er waren vier soorten lessen. Handenarbeid, sport, toneel/dans en gewoon school, dus lezen, rekenen en schrijven. ‘s-Avonds spelletjes in de groep of brief maar thuis schrijven. 1 maal in de week “Radio Jongensstad” met veel activiteiten waar je aan deel kon nemen. Elke dag begon met het hijsen van de vlag. Doel: we wisten of we nog compleet waren en wie waar was. Je kon een bepaalde dienst hebben. Werken in de keuken of in de eetzaal bijvoorbeeld. Op zaterdagochtend had je corvéé in de groep. Alles schoonmaken. Zowel binnen als buiten. De Burgo of de Wedo kwamen inspecteren. Was erg belangrijk voor het halen van je getuigschrift. Op zondag kwam de dominee voor een dienst met de Prot-jongens. De pater kwam voor de RK-jongens en de Geen-jongens gingen naar de humanist. In het week-end werd ook veel gewandeld in de omgeving. De middagmaaltijd werd genuttigd in de eetzaal.
Ik hoop je voldoende info gegeven te hebben.
Hartelijke groet,

Henk Panneman (Wedo van januari 1967 t/m maart 1971)


Reacties op dit bericht zien we graag. Heeft u ook nog foto’s? Stuur ze dan naar info@verenigingwesterwolde.nl.

Oproep: illustraties (foto’s) gezocht!

Op dit moment is een team van mensen bezig met het schrijven van een landschapsbiografie voor Westerwolde. (Globaal begrensd tussen de dorpen Bad Nieuweschans, Bourtange, Ter Apel,  Stadskanaal en Winschoten.)

De opdracht gaat uit van de gemeente Westerwolde  en de wetenschappelijke kwaliteit wordt bewaakt door het Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen.

We zijn nog opzoek naar een aantal illustraties, van onderwerpen gemaakt binnen Westerwolde, die we o.a. ook in de Beeldbank van de Groninger Archieven (nog) niet hebben kunnen vinden. Van de volgende onderwerpen zoeken we in eerste instantie foto’s, het mag eventueel ook in de vorm van een tekening of schilderij:

  • Rundvee (melkkoeien) in een veenkoloniaal landschap in de periode 1945-1950.
  • Korhoender(s) in het veld. (Voor 1950.)
  • Aanplant van de ontginningsbossen bij Sellingen. Periode 1940-1960.
  • Zweedse kornoelje in een bosje (het Brakbos) bij Jipsinghuizen. (Voor 1965.)

Wanneer u ons kunt helpen bij het leveren van één van deze illustraties, graag contact opnemen met Bauke Roelevink: b.roelevink@staatsbosbeheer.nl of tel. (’s avonds) 0599-322525.

” De tijd vliegt” in Ter Apel. Een mooi initiatief van de Historische Kring Ter Apel en de plaatselijke Jumbo winkel.

In heel Ter Apel is een grote bruine envelop op de deurmat gevallen. Hierin zat het boek “De Tijd Vliegt”, een uniek stickerboek van Ter Apel van vroeger naar nu, waarin diverse typerende plekken, initiatieven en verenigingen van Ter Apel beschreven staan. Het afgelopen jaar is onderneemster Monique van Zijl, samen met de Historische Kring van Ter Apel, bezig geweest dit unieke stickeralbum samen te stellen. Een leuk album om te verzamelen, verhalen op te halen en te leren over de geschiedenis van het mooie dorp Ter Apel. Ik ben als recente bewoner zeer verrast door de rijke geschiedenis van Ter Apel en omstreken en heb daar de afgelopen tijd veel over geleerd (aldus Monique). Als Jumbo in Ter Apel willen wij midden in de lokale samenleving staan; wij stellen gastvrijheid centraal in onze bedrijfsvoering. Een initiatief als dit album, past daar naadloos bij.

Het eerste exemplaar van het boek “De Tijd Vliegt” hebben wij woensdag 19 augustus 2020 bij Jumbo Ter Apel  aan burgermeester Jaap Velema mogen overhandigen. Dhr. Velema omschrijft het als een buitengewoon leuk en waardevol initiatief waaraan hij dan ook graag zijn medewerking verleende.
De 4000 boeken zijn huis aan huis verspreid door een aantal leden van  fietsclub TFC De Ketting. Vanaf woensdag 2 september tot dinsdag 27 oktober, kunt u bij Jumbo Ter Apel sparen voor de stickers.

Cultuur op afstand

In de laatst verschenen Terra Westerwolde zei Obby Veenstra in het artikel ‘cultuur op afstand’ toe deze online te zetten zodat men eenvoudig kan klikken op de vele webadressen die er in staan. Inmiddels staat het op de site van het MOW. Via onderstaande link kunt u het hele artikel lezen en kunt u op de daarin genoemde links klikken: https://www.hetmow.nl/cultuur-op-afstand

Locatie Marechausseebrigade Bourtange

In het kader van een historische kaartapplicatie is het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) het militair erfgoed van de Koninklijke Marechaussee in kaart aan het brengen. Dit betreft alle gebouwen, kazernes en andere locaties waar de Marechaussee gebruik van heeft gemaakt sinds haar oprichting in 1815. Een groot aantal van deze locaties zijn reeds in kaart gebracht, maar een gedeelte is lastig te achterhalen middels de toegankelijke bronnen.

Voor de Marechausseebrigade Bourtange hebben wij gevonden dat die van 1946 tot en met 1954 gevestigd was in de gemeente, maar de exacte locatie van deze kazerne is ons helaas niet bekend.

Daarom wil ik u graag het volgende vragen:
– Heeft u de mogelijkheid om de exacte locatie achterhalen waar de Marechausseebrigade Bourtange gevestigd is geweest?
– Kunt en wilt u deze locatie doorgeven (een huidig adres of GPS coördinaten van de locatie is voldoende)?

Hartelijk dank voor uw inspanningen en met vriendelijke groet,

Vaandrig Koen Monnickendam
Militair Werkstudent Defensity College
Koninklijke Landmacht

E K.Monnickendam@mindef.nl

Nederlands Instituut voor Militaire Historie
Ministerie van Defensie


Afgaande op één van de reacties zou het pand gestaan moeten hebben aan de Bisschopsweg komende vanuit Duitsland tussen de eerste en de twee brug.
De exacte locatie zal moeilijk te achterhalen zijn na de reconstructie van de vesting. Ter illustratie nog even een kaartje van die locatie bijgevoegd van 1945 en 2000. Misschien heeft iemand nog een foto? We horen het graag.

Krantenbericht uit 1954 Marechausseepost Bourtange opgeheven.

Rectificatie in Terra Westerwolda (juli 2020)

In de column Siste Viator met als titel ‘Westerwolde wandelgemeente van het jaar 2020’ in het zomernummer van Terra Westerwolda (jaargang 9, nummer 2, pagina 4) maakte ik een vervelende vergissing. Ik schreef ten onrechte dat de veranderingen in het landschap van Westerwolde zo’n 18.000 jaar geleden ontstonden tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien.

In het Weichselien heerste er in het gebied dat nu Nederland heet weliswaar een zeer koud klimaat, maar de Scandinavische ijskappen bereikten het gebied niet. De veranderingen in het landschap, zoals de opgestuwde Geselberg, vonden aanzienlijk eerder plaats. Deze ontstonden tijdens het Saalien, de voorlaatste ijstijd. Ongeveer 170 à 160.000 jaar geleden kwam het landijs vanuit het noordoosten Nederland binnen. Dit veranderde niet alleen het landschap van Westerwolde, maar ook dat van Midden-Nederland en Noord-Nederland. In Midden-Nederland ontstonden toen de stuwwallen en in Noord-Nederland werd het keileemplateau gevormd. Daarnaast is de tijdsaanduiding van het Trechterbekervolk in Westerwolde te jong aangegeven. Deze cultuur bevond zich in Noord-Europa van ca. 4350 tot 2800/2700 voor Christus, dus 6300 tot 4700 jaar geleden.

Sandra de Regt

 

Nieuwe vondsten uit de ijzertijd

Een niet geheel onverwachte archeologische vondst! Tijdens het uitgraven van de nieuwe beekbedding ten oosten van Weende (midden in de beekloop) zijn eikenhouten palen aangetroffen. Deze palen waren ooit onderdeel van een brug. Op topografische kaarten uit de eerste helft van de 20ste eeuw staat op de locatie waar de palen gevonden zijn de aanduiding voor de aanwezigheid van een brug. De aanduiding bestaat uit een uitgerekte H. Naast de brug staat de afkorting ‘Vr’. Dit is de aanduiding voor de aanwezigheid van een doorwaadbare plek in de rivier: een voorde. De combinatie van een brug met een voorde was niet ongewoon. Een voorde was voor paard en wagen ook veel makkelijker te gebruiken dan een brug, tenzij het water te hoog stond.

‘’Het is een prachtig gebied om onderzoek te doen, heel eervol werk. Als je stuit op archeologische resten ben je verplicht onderzoek te doen. Op basis van oude kaarten (rond 1830) die we hebben gevonden hadden we ook al verwacht deze brug te vinden. Daar stond op deze locatie een brug aangegeven’’, vertelt archeoloog Jan Molema.

De voorde en de brug

De situering van de voorde en brug is op de hieronder staande uitsnede van de topografische kaart van circa 1910 met een paarse kleur geaccentueerd. De brug en voorde vormden een verbinding tussen de doorgaande weg aan de westelijke kant van het beekdal met de weg aan de oostzijde van het beekdal die via Vlagtwedder Veldhuis noordwaarts naar Vlagtwedde liep. Ook gaven de brug en voorde toegang tot een voetpad dat zuidwaarts liep, richting Renneborg en de Pottenberg (het voetpad is op de kaart aangeduid met een onderbroken lijn).

Datering

De ouderdom van de aangetroffen palen van de brug wordt nog nader onderzocht. Een groot deel van de zandwegen die op de topografische kaarten uit de 19de en vroege 20ste eeuw zijn aangeduid, dateren zeker uit de middeleeuwen. Dat geldt dus ook voor de bruggen en voorden die deel uitmaakten van deze wegen. Overigens zijn vlakbij de brug, op de overgang van het beekdal naar de hogere zandgronden, de resten van een aardewerken pot uit de prehistorie gevonden. Dergelijke vondsten kunnen erop duiden dat het oversteken van het beekdal op deze plek al in de prehistorie mogelijk was.

bron: www.ruitenaa.nl

 

Zomernummer Terra Westerwolda – Oorlogskind Fritz Wünker uit Wedderveer over ‘Black Tulip’

Harpel – Het zomernummer van het cultuurhistorische tijdschrift Terra Westerwolda is verschenen en wordt een dezer dagen bij de leden van de Historische Vereniging Westerwolde bezorgd. Voor € 4,95 is het ook te koop bij diverse (boek)winkels in Westerwolde en de Kanaalstreek, Bruna Nieborg in Winschoten en boekhandel Godert Walter in Groningen.

 Black Tulip

Na de Tweede Wereldoorlog besloot de Nederlandse regering inwoners met de Duitse nationaliteit naar hun vaderland uit te wijzen. Deze omstreden operatie kreeg de naam ‘Black Tulip’. Fritz Wünker, oorlogskind uit Wedderveer en zoon van Hinrich Wünker, een Duitser die al lang in Nederland werkte en met de Nederlandse Jacoba Tjabbes uit Wedde was getrouwd, vertelt aan Tjarko van Dijk wat deze operatie voor hun gezin betekende.

Nepnieuws is niet nieuw

Nepnieuws bestond vroeger ook al, onder meer in De Onverwachte Courier van 1796, waarop  Geert Volders doelt in zijn artikel over een zogenaamde prins Frederik, die in Wedde met de strop om zijn hals zou zijn gegeseld en gebrandmerkt. De Onverwachte Courier was overduidelijk radicaal patriottistisch, schuwde kritiek op de nieuwe overheid geenszin en speelde met het ‘fake news’ doelbewust in op angstgevoelens. Er waren immers in binnen- en buitenland orangisten en er bestond angst voor een invasie. De werkelijke prins Frederik van Oranje-Nassau overleed op 6 januari 1799 in Padua aan de verwondingen die hij tijdens zijn militaire dienst had opgelopen.

Aaltje-project van start

In een artikel over het Aaltje-project in Smeerling vatten Hanne Wilzing en Geert Volders samen waar het in maart gelanceerde project over gaat en informeert Frits van Kouwenhove de lezer over het speciale Aaltje-lespakket en legt hij uit hoe het lokale verleden wordt gekoppeld aan het heden en de toekomst.

40 jaar Historische Vereniging Westerwolde

Jochem Abbes memoreert dat de Historische Vereniging Westerwolde dit jaar 40 jaar bestaat, maar blikt in het kader van 75 jaar vrijheid vooral terug op de bevrijding van Bourtange.

Lena Anna Vos werd in 1917 in Bourtange geboren en is de moeder van Hans Thedinga. Sandra de Regt noteerde zijn Westerwoldse familiegeschiedenis. In de column Siste Viator schrijft Sandra de Regt over Westerwolde als een van de drie wandelgemeenten van 2020.

Cultuur op afstand

Obby Veenstra, directeur van het MOW | Museum Westerwolde, schrijft over de anderhalve meter samenleving waar het coronavirus ons toe dwingt, ook bij de beleving van cultuurgeschiedenis. Ze geeft waardevolle tips. Rienhart Wolf heeft het over de Molen Aa, een historische levensader voor het klooster in Ter Apel en legt namens de Historische Kring Ter Apel uit dat een waterloopkundig hoogstandje noodzakelijk was voor de stichting van het klooster.

Ruiten Aa Kanaal 100 jaar!

Voor een nieuwe rubriek, die je ‘Fotoplus’ zou kunnen noemen, maakte fotograaf André Dümmer enkele prachtige foto’s van het 100-jarige Ruiten Aa Kanaal en wordt ook gewag gemaakt van de musical Van Ruiten Aa tot Z, geschreven door Willeke Bergman van Waterschap Hunze en Aa’s en Berny Jansema. De musical zou door leerlingen van cbs De Wegwijzer in Bellingwolde worden opgevoerd. Helaas gooide Corona roet in het eten…

Red de schaapskooi in Ter Haar!

Hans ter Heijden houdt in een essay een vurig pleidooi voor een gemeentelijke monumentenlijst, die door deskundigen en bewoners samen wordt opgesteld. Doel is te voorkomen dat onder meer beeldbepalende en karakteristieke gebouwen dreigen te verdwijnen, zoals momenteel de unieke schaapskooi in Ter Haar. Elke zichzelf respecterende gemeente met hart voor cultureel erfgoed heeft een gemeentelijke monumentenlijst. In de provincie Groningen zijn dat vrijwel alle gemeenten. Alleen nota bene Cittaslowgemeente Westerwolde meldt op haar website: “De gemeente Westerwolde heeft geen gemeentelijke monumenten”. Die monumenten zijn er wel degelijk en moeten zo spoedig mogelijk in kaart worden gebracht, aldus het betoog van Ter Heijden.

In dit nummer natuurlijk ook de vaste rubrieken Nieuws van de Historische Vereniging Westerwolde en Historische Actualiteiten

____________________

Reacties
Voor reacties en/of ideeën voor artikelen kunt u contact opnemen met Hans ter Heijden, telefoon: 0599 313 811 / 06 51 05 65 65; e-mail: ter.heijden.hans@gmail.com

Lidmaatschap
Leden van de Historische Vereniging Westerwolde ontvangen het blad automatisch; de kosten voor het lidmaatschap bedragen slechts € 25,00 per jaar. Ook lid-abonnee worden? Klik dan hier.

Losse verkoop

Terra Westerwolda is voor € 4,95 ook te koop bij diverse (boek)winkels/musea in de regio:

Verkooppunten

Bellingwolde:            Coop, Museum de Oude Wolden

Blijham:                     De Spar

Groningen:                 Boekhandel Godert Walter

Musselkanaal:            Primera

Onstwedde:                Coop

Sellingen:                   Coop, Oude Stelmakerij (SHC)

Stadskanaal:               Primera, Read Shop, Streekhistorisch Centrum Stadskanaal

Ter Apel:                    Museum Klooster, Read Shop

Vlagtwedde:               Primera

Vriescheloo:               Theeschenkerij/B&B ‘Stee en Stoetje’ (molen)

Winschoten:                Bruna Nieborg

Het blad verschijnt drie keer per jaar.
Het volgende (winter)nummer komt in november 2020 uit.