Lezing over de oorsprong van de Ruiten Aa

Op zondagmiddag 27 november 2022 heeft  het Streekhistorisch Centrum Prof. dr. Henny Groenendijk uitgenodigd voor het geven van een lezing. Hij zal komen vertellen over zijn onderzoek naar een verdwenen zijtak van de Eems die ooit ook in Westerwolde stroomde.

Deze ‘verdwenen Eems’ is wat men in de archeologie een fossiele rivier noemt. Die rivier strekte zich uit van Landegge aan de Eems (D) tot Sellingen, een traject van hemelsbreed 12 km. Ooit waren de oevers van ‘de verdwenen Eems’ bewoond. De rivier zorgde voor stromend water voor mens en dier en op de hoge oever was plaats voor boerderijen en akkers. De rivier verbond de bewoners van Westerwolde met die van het Emsland, ze stonden regelrecht met elkaar in contact. Dit contact raakte echter kort voor het begin van de jaartelling verbroken. Omstreeks het begin van de jaartelling raakt het dal opgenomen in het Boertangerveen en verdwijnt de rivier uit het zicht. Een nieuw grensoverschrijdend archeologisch onderzoek wil meer bekendheid aan deze geschiedenis geven.

Henny Groenendijk is Emeritus hoogleraar ‘Archeologie en maatschappij’ aan de Rijksuniversiteit Groningen en projectleider van dit onderzoek. De initiatiefnemers van het project  De Verdwenen Eems willen de bewoners van de grensstreek tussen Westerwolde en de Eemsoever kennis laten maken met dit nagenoeg onbekende fenomeen in hun eigen regio.

De lezing begint om 14.30 uur en de entree bedraagt € 6,00. Donateurs betalen € 4,00 op vertoon van de pas. Reserveren kan via de website www.streekhistorischcentrum.nl, per mail  info@streekhistorischcentrum, of tijdens kantooruren telefonisch via 0599-612649. De lezing vindt plaats in de bibliotheek van Stadskanaal aan de Continentenlaan 2.

Bij de foto: Duitse archeologen de dikte van het veenpakket in de bedding van de verdwenen Eems, Sustrumer Moor, Emsland.

Welkom bij de Historische Vereniging Westerwolde

Uitgelicht

Via deze website brengen wij u graag op de hoogte van allerlei historische zaken over Westerwolde. Ook proberen we zoveel mogelijk de media te volgen en als we daar nieuws vinden dat u zou kunnen interesseren, dan vindt u dat ook hier.
Mocht u ook een bijdrage aan de website of aan ons tijdschrift Terra Westerwolda willen leveren, dan kunt u ons e-mailen naar het adres info@verenigingwesterwolde.nl


Lid worden van onze vereniging?

U kunt zich heel gemakkelijk aanmelden als lid van onze vereniging via deze link.

  • Ledenbijeenkomsten: 
    17-12-2022 Ons Noaberhoes Veelerveen. Aanvang 13.30 uur
    voorlopige data 2023:
    25-03-2023 Onstwedde
    17-06-2023 Nieuweschans
    16-09-2023 Excursie
    14-10-2023 Blijham
    16-12-2023 Vlagtwedde
  • Bestuursvergaderingen:
    08-02-2023
    24-05-2023
    05-07-2023
    23-08-2023
    15-11-2023 samen met redactie Terra Westerwolda
  • Heeft u nog oude foto’s van Westerwolde?
    Wij plaatsen uw oude foto’s, eventueel met toelichting, graag op onze website. U kunt ze sturen naar info@verenigingwesterwolde.nl. Alvast bedankt voor uw medewerking. In het menu kunt u de foto’s bekijken als u op Oude Foto’s klikt.


    Copyright
    Ziet u op onze website een foto, waarvan u kunt aantonen dat de rechten bij u liggen? Dan zorgen wij er voor dat de vermelding bij deze foto wordt aangepast met de door u gewenste gegevens of dat (als u dat wenst) de foto wordt verwijderd. U kunt ons daar een e-mail bericht over sturen.


Rabobank
Rabobank-logo-FCOnze huisbankier is de Rabobank, waar het voor ons als vereniging plezierig bankieren is. Ons banknummer is: RABO Bank IBAN NL80RABO0358606063

Archeologisch onderzoek bij het Klooster in Ter Apel

In de herfstvakantie is er veel bedrijvigheid bij het Klooster in Ter Apel. Archeologen van Raap onder leiding van Ko Lenting, vrijwilligers, leerlingen van diverse scholen en studenten van de RUG doen bodemonderzoek bij het klooster om na te gaan of er eerdere bebouwing is geweest rond het klooster. Scherven, kloostermoppen en menselijke resten werden uit het zand gezeefd en met water afgewassen. De activiteit is mede mogelijk gemaakt door het Hesse Fonds.Ons bestuurslid Rienhart Wolf, tevens bestuurslid van het klooster was ook een van de mensen die in gele en oranje hesjes rondliep.
Dat er behalve oudheden ook nog moderne dingen naar boven kwamen was niet de bedoeling, maar doordat de graafmachine een kabel stuk trok zat het klooster zonder internet. Monteurs waren al druk bezig om de kabel te herstellen.
foto’s: Marten Fokkens.

Ledenvergadering 15-10-2922

Vanmiddag drukbezochte ledenvergadering in Sellingen met een voordracht van Dr.Dirkje Mulder-Boers met als onderwerp: “’De grens getrokken. Noord-Nederlandse grensbewoners tussen 1914-1964.

Uitnodiging ledenbijeenkomst 15 oktober 2022

Betreft: Uitnodiging ledenbijeenkomst

Geachte leden en andere belangstellenden,

Graag willen wij uitnodigen voor de eerstvolgende ledenbijeenkomst van de Historische Vereniging Westerwolde op zaterdag 15 oktober a.s. in gebouw “De Sprankel”, Torenstraat 11 te Sellingen. Aanvang: 13.30 uur.

Het bestuur stelt het volgende programma voor:

  1. Opening, door de voorzitter.
  2. Vaststelling van de agenda.
  3. Ingekomen stukken en mededelingen, door de secretaris en de penningmeester
  4. Rondvraag/w.v.t.t.k.
  5. Het inhoudelijke deel van de bijeenkomst:
    een lezing door Dr.Dirkje Mulder-Boers met als onderwerp: “’De grens getrokken. Noord-Nederlandse grensbewoners tussen 1914-1964′.
    Wat betekent de grens tussen Noord-Nederland en Noord-Duitsland voor de bewoners van de grensregio? Lange tijd was de grens helemaal niet zo duidelijk afgebakend; de ‘grens’ tussen religies was bijvoorbeeld veel sterker aanwezig in het dagelijks leven dan de staatsgrens. Maar onder invloed van de wereldoorlogen en de daaruit voortvloeiende spanningen tussen Nederland en Duitsland veranderde het leven in dit gebied. Dr. Dirkje Mulder-Boers deed onderzoek naar het leven van de noordelijke grensbewoners van Beerta tot en met Coevorden en promoveerde in 2020 met het proefschrift ‘De grens getrokken. Noord-Nederlandse grensbewoners tussen 1914-1964’. Uiteraard speelt Westerwolde een rol in het onderzoek. De dynamiek tussen de bevolkingsgroepen aan weerzijden van de grens komt in deze lezing ter sprake: van smokkel tot politiek-ideologische overtuigingen.
  6. Voortzetting van de lezing
  7. Sluiting van de vergadering.

Het bestuur hoopt weer velen van u op 15 oktober te mogen begroeten. Neemt u gerust een gast mee!

Met vriendelijke groet,

namens het bestuur,                                                                                                          K. Kuper-Dijkmeijer, secretaris HVW

 

Canon van Westerwolde

Uitgelicht

Een groep actieve vrijwilligers is al een hele tijd bezig met de Canon van Westerwolde.
Er staat nu een voorlopige versie klaar op internet, die u al kunt bekijken.
In het menu bovenaan onze website vindt u een link naar de Canon van Westerwolde.
Eventuele reacties of opmerkingen kunt u sturen naar info@verenigingwesterwolde.nl. Dan zorgen wij dat ze op de juiste plaats terecht komen.

Wollinghuizerweg bestaat 100 jaar

De weg van Vlagtwedde naar Jipsinghuizen was tot 1922 nog een zandweg. In natte periodes gaf dat veel problemen. In 1922 was het zover dat de nieuwe verharde weg geopend kon worden. Ons lid mevr. M. Bruining uit Wollinghuizen had al een brief geschreven naar de krant met het verzoek daar eens wat aandacht aan te gaan besteden. Blijkbaar vond de krant het niet nodig en mevr. Bruining wacht nog steeds op antwoord, Toen ze de webmaster van de Historische Vereniging Westerwolde benaderde en vroeg of die iets voor haar kon betekenen en toen ze er ook nog bij zei “Joe binnen aaltied zo actief….” dan kun je dat ook moeilijk weigeren. Daarom maar eens in de oude kranten gedoken en wat foto’s van vroeger erbij gezocht.

Uit de Winschoter Courant van 8 augustus 1922:

Zijn er nog mensen in Vlagtwedde, die weten wat er destijds aan de hand was met Gesina Kisteman ? 

Gesina Kisteman onderwijzeres in Vlagtwedde 1940-1945

Geboren in Avereest op 20-07-1915, overleden in Hardenberg op 18-06-2000

Haar hele werkzame leven van 1938 tot haar pensioen in 1975 was ze onderwijzeres.

Ze werkte op verschillende scholen en stond bekend als een zeer strenge juf. Sommigen noemden haar streng, maar rechtvaardig. Anderen liepen liever een blokje om als ze haar tegen kwamen op straat. Ze zat op een hoge stoel in het klaslokaal, de aanwijsstok bij de hand om er zo nodig een klap mee uit te delen. Als je bij juf Kisteman in de klas had gezeten kende je de tafels uit het hoofd en kon je netjes schrijven. Ze heeft op de christelijke nationale school in Hardenberg de tweede klas les gegeven.

In 1931 begon Gesina Kisteman als zestien jarige aan haar opleiding als onderwijzeres op de Groen van Prinsteren kweekschool te Doetinchem, ze was er intern op het meisjesinternaat tot 1934. Daarna ging ze naar Voorschoten. In 1938 kwam ze terug in Avereest en werd ze juf in Dedemsvaart. Haar ouders Jan Kistema en Jentje Gort woonden in Avereest. Haar vader bekleedde allerlei maatschappelijke en kerkelijke functies en werkte bij een bank in het verzekeringswezen. Haar zuster Geesje werd kraamverpleegster in Dedemsvaart. Ze had een halfbroer uit een eerder huwelijk van Jan Kisteman.

In 1939 solliciteerde Gesina naar een baan als onderwijzeres op de christelijke school “De Zaaier” in Vlagtwedde . Er was de dreiging van een oorlog, dat weerhield haar er niet van om te solliciteren naar het Groningse plaatsje. Ze werd niet gekozen uit de zesenveertig sollicitanten. Begin 1940 werd ze toch verzocht een proefles te komen geven op de school in Vlagtwedde vanwege een overlijden van een onderwijzeres. Om kosten te besparen werd naar de sollicitanten uit 1939 gekeken.

Op 1 mei 1940 begint Gesina Kisteman als onderwijzeres van de tweede klas en na schooltijd was ze handwerkjuf. Ze is er nog maar net begonnen of de tweede wereldoorlog breekt uit. Ze is vijfentwintig jaar en ver van haar ouderlijk huis. Vlagtwedde ligt nog dichter bij de Duitse grens dan Dedemsvaart.

In het boek 95 jaar christelijk onderwijs Vlagtwedde 1912-2007 door G.L. Nobbe staat hoe leerlingen de oorlogsjaren op school ervaren hebben. Ook Gesina Kisteman wordt genoemd door Jan van Hoorn. Hij kreeg les van haar in 1944-1945 in de tweede en derde klas. Hij noemt haar streng, maar rechtvaardig. De oorlogsjaren waren zeer beangstigend, de kinderen moesten onder hun schoolbanken duiken als er een luchtgevecht was. Vallend puin en neerstortende vliegtuigen waren niet ongewoon in die tijd. Jan vertelt ook dat Gesina Kisteman bij zijn ouders thuiskwam om te praten over zijn schoolprestaties die niet al te best waren. Ze vertelde zijn ouders; Johannes wil wel maar kan niet, Jan kan wel maar wil niet. Hij noemt deze uitspraak typisch iets voor juf Kisteman. Ze was een goede en eerlijke juf meldt hij nog. Streng en geen gedonder, hij heeft veel bij haar geleerd.

Deze oorlogsjaren hebben iets gedaan met Gesina Kisteman. Verschillende mensen in Hardenberg vertellen dat Gesina Kisteman op de zolder van haar flat potten en blikken vol voedsel bewaarde voor als er weer een oorlog zou komen. Om deze potten en blikken en toiletartikelen in op te bergen timmerde ze zelf kastjes. Op haar voordeur zaten verscheidene sloten terwijl ze op de bovenste verdieping van de flat woonde. Ze bleef ongetrouwd en was een zelfstandige, zelfredzame vrouw. Ze reed in een Volkswagen Kever, die ze zonodig zelf repareerde. Ze nam geregeld haar buurvrouwen mee uit wandelen, waarbij zij de regie nam.

In 1975 ging ze met pensioen. Ze woonde later in het appartementencomplex Salland waarbij zij als oudste bewoner de eerste sleutel kreeg uit handen van burgermeester van Splunder.  Ze raakte wat verward en werd opgenomen in het verzorgingshuis; Clara Feyoena heem. Vandaar uit ging ze naar bejaardencentrum Oostloorn waar ze overleed.

De tijd in Vlagtwedde was misschien wel bepalend voor haar verdere leven. De moeilijke oorlogsjaren, de angst die heerste. Gesina Kisteman keerde in 1945 terug naar haar geboortestreek, ze werd juf op “de Akker” in Gramsbergen en later op de christelijke nationale school in Hardenberg.

Misschien is er nog iets gebeurd met Gesina Kisteman in 1944 in Vlagtwedde. Er wordt in de notulen van 18 november 1944 gesproken over het wegblijven van juf Kisteman. Er moet een nieuwe juf aangenomen worden. De lessen van juf Kisteman waren overgenomen door iemand anders. Ze was dus niet een paar dagen weg maar langere tijd . Op 11 juli 1945 vraagt Gesina Kisteman ontslag aan vanwege een benoeming die ze aangenomen heeft in Gramsbergen. Op 12 januari 1946 stuurt Gesina Kisteman een bedankbrief voor het afscheidscadeau dat ze gekregen heeft. Zijn er nog mensen in Vlagtwedde die weten wat er destijds aan de hand was met Gesina Kisteman ?

Dit artikel is geschreven door;

Ina Bekker ten Brinke uit Hardenberg
(Gesina Kisteman was mijn buurvrouw in de jaren zestig).

Lezing door drs. Jochem Abbes, historicus – 350 jaar Bommen Berend

29 september a.s:  350 jaar “Bommen Berend” in Groningen (1672)

Lezing door drs. Jochem Abbes, historicus, in de brasserie van het museum Slag bij Heiligerlee

1672:  Frankrijk, Engeland,  en de prinsbisschoppen van Munster en Keulen verklaren de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog.  “Het volk was redeloos, de regenten radeloos en het land reddeloos” volgens een oud gezegde.

Christoph Bernhard von Galen,  prinsbisschop van Munster is het oosten en het noorden van het land binnengevallen en richt na de verovering van Oost-Groningen en Coevorden zijn pijlen op de stad Groningen. Bourtange onder commando van Bernhard Johann Prott houdt als enige Oost- Groningse schans stand. De Munsterse troepen vallen het Oldambt en Westerwolde binnen en slaan het beleg voor Groningen. De “Stadjers” houden echter stand en op 28 augustus staken de Munstersen het vuren.

De Munsterse aanval bracht in de provincies Groningen en Drenthe heel wat teweeg, met hoogte- en dieptepunten in het krijgsverloop. De verdediging verliep aanvankelijk rampzalig, maar hoewel de Republiek bijna onder de voet was gelopen, keerde door toevallige en berekende kansen het tij. Op miraculeuze wijze overleefde de Republiek de bijna fatale oorlog, maar het hoogtepunt van de Gouden Eeuw was voorbij,

De lezing begint om 20.00 uur; de zaal is open vanaf 19.30 uur. Entree 5,00 € per persoon, inclusief koffie of thee.

Excursie naar Amsterdam op 17 september

Omdat er wat problemen waren met de verzending van ons blad Terra Westerwolde weten we niet zeker of alle leden de uitnodiging voor de excursie hebben ontvangen.

Daarom hierbij nogmaals de uitnodiging.
U kunt zich nog opgeven. Maar doe het dan wel zo snel mogelijk. Er zijn nog plaatsen vrij.


Betreft: uitnodiging jaarlijkse excursie

Geachte dames en heren,

Na enkele keren uitstel vanwege de Corona-pandemie, is het bestuur voornemens om op zaterdag 17 september de excursie naar Amsterdam door te laten gaan. Het betreft een thema-reis die in het teken staat van het Lutheranisme in Westerwolde en in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Het landschap Westerwolde heeft een bijzondere relatie met het Lutheranisme in de provincie Groningen. In de loop van de 17e eeuw vestigden zich vele Lutheranen in de Veenkoloniën en de randgebieden van het Oldambt en het Reiderland. De Lutheranen werden in de 17e en 18eeeuw tot de zogenaamde “dissenters” gerekend, waardoor zij in het Oldambt – dat onder het gezag van de stad Groningen viel – geen (publieke) kerk mochten bouwen.

De Lutheranen wisten echter raad: direct aan de overzijde van de Rensel lag Winschoterzijl op het grondgebied van Westerwolde, dat als generaliteitsland onder het gezag van de kapitein-generaal van de Unie viel: stadhouder prins Willem III, sinds 1689 tevens koning van Engeland, Schotland en Ierland. Een verzoekschrift naar Westminster leidde ertoe dat de Lutheranen in Winschoterzijl een kerk mochten bouwen. In 1695 kwam dit kerkgebouw tot stand, nadat eerst de plaatselijke brouwer, de uit Bourtange afkomstige Zacharias Feltrup zijn schuur voor de eredienst beschikbaar had gesteld.

Toen de Pekelders zich rond 1760 van de Lutherse gemeente te Winschoterzijl wilden afsplitsen, vonden zij o.a. het hoogste orgaan van de Nederlandse Lutheranen, het Amsterdamse Consistorie, tegenover zich. Het mocht niet baten: in 1762 werd een nieuwe kerk gebouwd op de grens van Oude- en Nieuwe Pekela.

De kerk te Winschoterzijl deed dienst tot 1836, toen de Lutheranen alsnog in Winschoten een kerk aan de Visserdijk konden bouwen. Daarbij gingen vele bouwmaterialen en het complete interieur mee naar Winschoten, waar het meubilair van Winschoterzijl tot op de dag van vandaag het interieur bepaalt.

Bovengenoemde geschiedenis is voor het bestuur aanleiding om dit jaar een excursie naar de hoofdstad te organiseren. We zijn daar mede op uitnodiging van ons lid Hanne Wilzing, die in Amsterdam de functie van algemeen-secretaris van de Lutherse Diaconie te Amsterdam vervult. Hanne komt als geboren en getogen Onstwedder nog geregeld in ons gebied en is met name bekend vanwege zijn schrijftalent (in het Westerwolds) en het Aaltje-project (Smeerling). In samenspraak met Hanne hebben we het onderstaande programma samengesteld:

 Programma

8.00 u.            Vertrek vanuit Onstwedde (parkeerterrein naast de Hervormde Kerk) naar Amsterdam.

 ± 10.45 u.       Aankomst bij het Luther Museum aan de Nieuwe Keizersgracht 570. Ontvangst met koffie en thee. Welkom, presentatie en bezichtiging. Aansluitend lunch in het museum.

12.30 u.          Gezamenlijke wandeling naar de binnenstad. Onderweg mogelijkheid tot bezoek aan enkele Lutherse ‘plaatsen van herinnering’.

13.15 u.          Vrij te besteden middagpauze, met de mogelijkheid om bijvoorbeeld het Museum Van Loon (Keizersgracht 672), de RK schuilkerk ‘Ons’ Lieve Heer op Solder’ (OZ Voorburgwal 38) of andere musea te bezoeken.

15.30 u.          Ontvangst in de Oude Lutherse Kerk aan het Spui (Singel 411). Daarna toelichting en bezichtiging van het kerkgebouw.

16.30 u.          Vertrek per bus (opstapplaats wordt ter plaatse afgesproken) of wandelend naar de Maarten Lutherkerk aan de Dintelstraat (ingang: Uiterwaardenstraat 297).

17.00 u.          Gezamenlijk diner in het gemeentegebouw naast de kerk.

19.00 u.          Vertrek per bus vanaf de Maarten Lutherkerk naar Onstwedde.

± 21.45 u.       Aankomst in Onstwedde.

U dient zich zo spoedig mogelijk aan te melden voor de reis. De prijs bedraagt € 65,00 per persoon (inclusief busvervoer en maaltijden). U kunt zich voor de excursie aanmelden door het bedrag (per deelnemer) over te maken op rekening van de Historische Vereniging Westerwolde: IBAN NL80RABO0358606063.

Vermeld bij uw betaling s.v.p. uw naam en adres; dan weet de penningmeester wie zich heeft opgegeven. U ontvangt dan per e-mail een bevestiging van deelname. Wanneer er te veel aanmeldingen zijn (maximaal 50) wordt de betaling teruggestort. Zodra alle beschikbare plaatsen zijn gereserveerd, wordt dit gemeld op de website van de vereniging.

Kortom: alle reden om mee te gaan voor een interessante – en gezellige! – dagtocht naar het rijke Lutherse erfgoed van Amsterdam. Graag tot dan!

Met vriendelijke groet,

namens het bestuur,

Kineke Kuper-Dijkmeijer, secr.


 

Zomernummer Terra Westerwolda verschenen

Het Terra Westerwolda-zomernummer van 2022 is uit! Onze abonnees hebben hun exemplaar inmiddels ontvangen en het tijdschrift is ook weer verkrijgbaar bij de vaste verkooppunten. Leuk om te lezen in de vakantie!

Rampjaar 1672

Dit jaar wordt herdacht dat 350 jaar geleden het Rampjaar 1672 plaatsvond. In het zomernummer besteden we door middel van enkele bijdragen speciale aandacht aan het Rampjaar. Zo schreef Egge Knol, conservator van het Groninger Museum, een artikel over Bernhard Johan Prott, die de vesting Bourtange verdedigde tegen de troepen van de bisschop van Münster. Jan Huizing beschreef de gebeurtenissen in en om Oudeschans in het Rampjaar. Verder laat Tjarko van Dijk in zijn column zien dat naast 1672 ook het jaar 1572 een mijlpaal is in de geschiedenis van Nederland én van Westerwolde. Zouden we dat jaar ook niet moeten herdenken?

En verder…

In de vaste rubrieken aandacht voor andere onderwerpen. Zo gaat het in de vaste bijdrage van het MOW|Museum Westerwolde over de romantiek van de brommer. Jan Huizing schreef een artikel over de in 1679 gegoten kerkklok van Vriescheloo. Namens de Historische Kring Ter Apel, eveneens een van de vaste bijdragers, schreef gastschrijver Jakob Been over de commandeurs van Ter Apel. Voor de rubriek ‘Verhalen van lief en leed op de begraafplaatsen in Westerwolde’ gaat Geert Volders in op het leven van ds. Adamus Oomkens. En uiteraard leest u in Terra Westerwolda ook weer het verenigingsnieuws van de Historische Vereniging Westerwolde en de laatste historische actualiteiten.

 

Nazaten van Gerard Schuring gezocht

Nog een verzoek van Chonda Luring, die bezig is met haar tweede boek over de Tweede Wereldoorlog:
Zijn er nazaten van van Gerard Schuring bekend? Hij was zoon van notaris Klaas Schuring uit Wedde. Hij zat ondergedoken in Ter Wupping (bij Onstwedde) bij de familie Berend Volders. Samen met een Wageninger student, Durandus Ebbens, en later ook een Engelse piloot.
Op de foto Gerard Schuring – foto afkomstig uit een TV uitzending.