Zomernummer Terra Westerwolda verschenen

Het Terra Westerwolda-zomernummer van 2022 is uit! Onze abonnees hebben hun exemplaar inmiddels ontvangen en het tijdschrift is ook weer verkrijgbaar bij de vaste verkooppunten. Leuk om te lezen in de vakantie!

Rampjaar 1672

Dit jaar wordt herdacht dat 350 jaar geleden het Rampjaar 1672 plaatsvond. In het zomernummer besteden we door middel van enkele bijdragen speciale aandacht aan het Rampjaar. Zo schreef Egge Knol, conservator van het Groninger Museum, een artikel over Bernhard Johan Prott, die de vesting Bourtange verdedigde tegen de troepen van de bisschop van Münster. Jan Huizing beschreef de gebeurtenissen in en om Oudeschans in het Rampjaar. Verder laat Tjarko van Dijk in zijn column zien dat naast 1672 ook het jaar 1572 een mijlpaal is in de geschiedenis van Nederland én van Westerwolde. Zouden we dat jaar ook niet moeten herdenken?

En verder…

In de vaste rubrieken aandacht voor andere onderwerpen. Zo gaat het in de vaste bijdrage van het MOW|Museum Westerwolde over de romantiek van de brommer. Jan Huizing schreef een artikel over de in 1679 gegoten kerkklok van Vriescheloo. Namens de Historische Kring Ter Apel, eveneens een van de vaste bijdragers, schreef gastschrijver Jakob Been over de commandeurs van Ter Apel. Voor de rubriek ‘Verhalen van lief en leed op de begraafplaatsen in Westerwolde’ gaat Geert Volders in op het leven van ds. Adamus Oomkens. En uiteraard leest u in Terra Westerwolda ook weer het verenigingsnieuws van de Historische Vereniging Westerwolde en de laatste historische actualiteiten.

 

Expositie ‘Onder Vuur II, de opmaat naar het rampjaar 1672

Activiteit: Expositie ‘Onder Vuur II, de opmaat naar het rampjaar 1672 ‘ in SHC De Oude Stelmakerij te Sellingen
Datum: van 16 juni tot en met 30 oktober 2022.
Openingstijden: donderdag tot en met zondag van 10.00-16.00 uur.
Plaats: SHC De Oude Stelmakerij, Dorpsstraat 32, 9551 AE te Sellingen;
Entree: gratis

 Expositie over Bommen Berend in SHC de Oude Stelmakerij,

350 jaar geleden, in 1672, verklaarden Engeland, Frankrijk, en de bisschoppen van Keulen en Münster de Nederlandse Republiek de oorlog. Het jaar gaat de geschiedenis in als Het Rampjaar en de historische gebeurtenissen worden nu landelijk op veel locaties herdacht. In de provincie Groningen wordt daarbij vooral stil gestaan bij de herdenking van Groningens Ontzet. Het Streekhistorisch Centrum haakt daarbij aan met een expositie in haar dependance, SHC de Oude Stelmakerij in Sellingen.

De tentoonstelling belicht de persoon van Bommen Berend in diverse aspecten, als vorst, bisschop maar ook als mens. Deze bisschop van Münster, Bernard von Galen, viel in 1672 met een groot leger Oost-Nederland binnen en belegerde de stad Groningen met zwaar geschut, waardoor hij bekend is geworden als Bommen Berend. Wat minder bekend is, is dat 7 jaar eerder deze kerkvorst al een eerste militaire poging ondernam om het oosten van Nederland aan zich te onderwerpen. Ondanks de schaal van de oorlog en de impact ervan op het oosten van Nederland en speciaal Groningen, geldt deze Eerste Münsterse Oorlog als een bijna vergeten geschiedenis. Nu, met de herdenking van de gebeurtenissen van 1672 – met name de aanval op en belegering van de stad Groningen door Bommen Berend –  wordt ook deze eerdere militaire veldtocht van de Bisschop van Münster nog eens voor het voetlicht gehaald.

 De expositie is gratis te bezoeken van donderdag tot en met zaterdag van 10.00-16.00 uur, en op zondag van 13.00-16.00 uur. Kijk voor de actuele openingstijden op www.streekhistorischcentrum.nl.

Het Streekhistorisch Centrum dankt Museum MoW voor het beschikbaar stellen van de materialen die het MoW in 2015 samenstelde naar aanleiding van ‘Onder Vuur, 350 jaar Eerste Münsterse oorlog’.

Naar aanleiding van de oorlog verschenen er destijds vele spotprenten over de bisschop van Münster, zoals ook dit portret uit 1672. Bij omkering toont deze prent de kop van een varken. Collectie Rijksmuseum RP-P-OB-77.052. 

Meer informatie: Streekhistorisch Centrum Stadskanaal, 0599-612649 of info@streekhistorischcentrum.nl (Helen Kämink)

Nog een mooie kaart van Westerwolde uit 1870

 

Kaart van de woeste gronden in Nederland uit 1892

In 1892 nog een woeste boel in Westerwolde.

 

Lezingenserie n.a.v. 350 jaar Rampjaar 1672 in 3 avonden

Groningen constant – behoudt van ’t lant  

Lezingenserie n.a.v. 350 jaar Rampjaar 1672 in 3 avonden.

In het kader van 350 jaar “Gronings Ontzet” biedt Cultuurhistorisch Bureau Siste Viator een lezingenserie aan over de gebeurtenissen rond het Rampjaar. Historicus Jochem Abbes zal in 3 lezingen nader ingaan op de achtergrond van deze buitengewoon boeiende periode uit onze vaderlandse geschiedenis.

De lezingenserie (cursus) is als volgt ingedeeld: 1. het voorspel (1650-1670); 2. de oorlog (1670-1674) en 3. het naspel (1674-1713).

Locaties en data:

Ter Apel, Hessebibliotheek (Molenplein 25): 23 mei – 30 mei – 13 juni.

Winschoten, Lutherse kerk (Vissersdijk 70): 25 mei – 1 juni – 8 juni.

Aanvangstijdstip: 19.45 u. (inloop 19.30 u.). Kosten deelname per avond: € 12,50. Passepartout voor alle 3 lezingen: € 30,- Consumpties inbegrepen.

Aanmelding voor de lezingen in Ter Apel via: klantenservice@bibliotheekgroningen.nl.

Aanmelding voor de lezingen in Winschoten via: jochemabbes@sisteviator.nl.

Na aanmelding ontvangt u nadere informatie en een bevestiging van deelname.

Toelichting

Dit jaar wordt op vele plaatsen het roemruchte Rampjaar 1672 herdacht. Koning Lodewijk XIV van Frankrijk, koning Karel II van Engeland, de Munsterse prinsbisschop Christoph Bernhard van Galen en prinsbisschop Maximiliaan Hendrik van Beieren van Keulen verklaarden de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog en vielen het land aan. “Het volk was redeloos, de regenten radeloos en het land reddeloos” volgens een oud gezegde. Ondanks het uitgekiende diplomatieke (en spionage-) netwerk van de Hollandse raadpensionaris Johan de Witt, ontsnapte het geheim Verdrag van Dover van 1 juni 1670 aan zijn aandacht.

De gevolgen leken aanvankelijk desastreus, maar de Hollandse Waterlinie hield stand en admiraal Michiel de Ruyter wist de Engelse en Franse vloten in de Slag bij Solebay op afstand te houden. De prins van Oranje werd ondertussen als redder in nood als kapitein-generaal aangesteld, terwijl De Witt en zijn broer werden geslachtofferd in een voor Nederlandse begrippen afgrijselijke lynchpartij.

De prinsbisschop van Munster was ondertussen het oosten en het noorden van het land binnengevallen en richtte na de verovering van Oost-Groningen en Coevorden zijn pijlen op de stad Groningen. Bourtange hield als enige van de Oost-Groninger schans stand dankzij de onbuigzame houding van kapitein Bernhard Johann Prott, de commandeur van dat moment. Via de ontruimde schansen in het noorden vielen de Munsterse troepen het Oldambt en Westerwolde binnen en voegden zich met de troepen op de Hondsrug samen voor de belegering van Groningen. De “Stadjers” hielden echter stand en op 28 augustus staakten de Munsterse troepen het vuren.

De Munsterse aanval bracht in de provincies Groningen en Drenthe heel wat teweeg, met hoogte- en dieptepunten in het krijgsverloop. De verdediging verliep aanvankelijk rampzalig, waarbij het standhouden van Bourtange dankzij de onvermurwbare commandeur Johan Bernhard Prott één van de weinige lichtpunten was. Hoewel de Republiek bijna onder de voet was gelopen, keerde door toevallige en berekende kansen het tij en herstelde de veerkracht van de bevolking. Op bijna miraculeuze wijze overleefde de Republiek de bijna fatale oorlog, maar het hoogtepunt van de Gouden Eeuw was voorbij, zo bleek in de jaren daarna.

Groninger Molenaars

Molen ter Haar bron Groninger Archieven

De genealogische pagina op mijn website van de ‘Groninger molenaars’ heb ik weer kunnen aanvullen, corrigeren en uitbreiden.
Ruim 10.000 records zijn nu in te zien op:
https://www.bdpoppen.nl
Uiteraard ontvang ik graag reacties, aanvullingen en correcties.
Met vriendelijke groet,
Bob Poppen

B.D. Poppen
Ripperdadrift 16
9981 LH Uithuizen
06 14 34 41 53
bob@bdpoppen.nl
https://www.bdpoppen.nl
Groninger molenaar

Bezoek aan de Joodse Synagoge in Groningen zeer geslaagd

Donderdag 21 april 2022 bezocht een grote groep van onze leden de Joodse Synagoge in Groningen. Een volle bus vertrok uit Onstwedde en in Groningen voegde zich nog een groep erbij, die met eigen vervoer was gekomen. In de bus vertelde voorzitter Jochem Abbas het een en ander en in de synagoge werd het woord gevoerd door de directeur van de Synagoge tevens ons bestuurslid Geert Volders en Wout van Bekkum. Al met al waren het zeer interessante verhalen, die door de aanwezigen zeer werden gewaardeerd. De meeste mensen vonden een dergelijk uitstapje voor herhaling vatbaar.

Feiten en verhalen over het “rijke” Joodse Leven – Lezing door Wout van Bekkum

Doorgestuurd bericht:
Mogelijk heeft u of uw leden interesse in onderstaande lezing. Het is een openbare lezing dus voor iedere geïnteresseerde toegankelijk.
Al het goede,
Bestuur Nut-Winschoten
Secretaris K.B. van Slochteren

Feiten en verhalen over het “rijke” Joodse Leven.

Over enige weken is het weer 4 mei en herdenken we op meerdere plekken in onze gemeente alle slachtoffers vanaf 1940 tot 2022 die stierven in oorlogssituaties en bij vredesoperaties. Kenmerkend daarbij is altijd de aandacht tijdens de 4 mei herdenkingen voor de vele uit het Oldambt weggevoerde Joden.
Maar wie waren die Joden die sedert het einde van de 17e eeuw een onuitwisbare stempel hebben gedrukt op de gemeente Oldambt, wat was hun cultuur en wat deden ze voor onze gemeente?
Dinsdag 19 april 2022 is er een lezing in de Boschpoort te Winschoten met als spreker de emeritus-hoogleraar Midden-Oosten studies aan de Rijks Universiteit van Groningen die ook bijzonder hoogleraar was inzake de geschiedenis en cultuur van het jodendom aan de Universiteit van Amsterdam de professor dr. W.J. (Wout) van Bekkum.


Deze professor is een van de belangrijkste kenners in Nederland van de Joodse geschiedenis en de Joodse taal. Hij heeft maar liefst 277 publicaties op zijn naam. Als tolk van `t olle volk heeft deze professor het Gronings-Jiddisch vastgelegd. Hij kent alle woorden in het Gronings, die van oorsprong onderdeel uitmaakten van de Joodse taal en kan als geen ander vele boeiende verhalen opdiepen uit de rijke Joodse geschiedenis van de gemeente Oldambt met goede en slechte decennia. Bovendien: hij is zelf in 1954 geboren te …… Winschoten.

Wie waren Balletje van Berg, Klaartje de Beer, Saul van Messel, Jaap Meyer, Etty Hillesum? Wie waren lid van Allebé en Bato? Welke taal werd er gesproken onder de veehandelaren op de Adrillenmarkt? Wat was de rol van de sjoel in de Bosstraat te Winschoten? Waarom heet of heette handelsstad Winschoten ook Sodom en/of Lutje Mokum? Wat betekent geordende Kille? Waarom werkten Joodse veenarbeiders in Oude Pekela bij Feike Clock?
Kortom het wordt een zeer interessante lezing over de historie van het Joodse Leven met professor W.J. van Bekkum op dinsdag 19 april in De Boschpoort, het Boschplein 2 te Winschoten. Aanvang 19uur30. Een lezing waar iedereen met interesse voor de geschiedenis van de gemeente Oldambt welkom is. De toegang bedraagt inclusief twee consumpties 10 euro. Leden van het NUT 5 euro korting.

Binnenkort verschijnt het boek over Erve Up ten Thije, eene boerenbehuizing met erf en tuin gelegen te Onstwedde.


Erve Up ten Thije, eene boerenbehuizing met erf en tuin gelegen te Onstwedde.

In juni 2016 kochten René en Gerda Nijenbrinks de boerderij aan de Dorpsstraat 1 te Onstwedde. Een beslissing die hen door velen werd afgeraden. Het pand verkeerde in vergaande staat van verval en bezat allang niet meer de allure die het vroeger gehad moest hebben. Maar ze waren vast van plan om dit Doornroosje weer uit haar slaap te laten ontwaken. Om er weer een boerderij van te maken die een thuis voor hen zou worden en een genot om te aanschouwen. En dat is gelukt! Het pand is inmiddels in zijn geheel gerenoveerd en gerestaureerd en zoveel mogelijk terug gebracht in de oorspronkelijke staat. Maar dan wel volgens de eisen en maatstaven van deze tijd.

Gedurende de verbouwing ontstaat er steeds meer interesse in de historie van dit beeldbepalende pand. Dit is immers een plek waarvan de historie bijna 600 jaar terug gaat in de tijd. Van een bezwaarschrift tegen de Addinga’s op de burcht in Wedde in 1475 tot de onthulling van de naam van de boerderij in 2020. Het besluit was dan ook snel genomen on een boek uit te geven over deze bijzondere plek.

De afgelopen 5 jaar is Gerda druk bezig geweest om zoveel mogelijk gegevens aangaande dit erf boven water te krijgen. Dit is uiteindelijk uitgemond in een lijvig boek van 240 pagina’s op A4-formaat, van een zware kwaliteit papier en is rijk geïllustreerd met afbeeldingen, kaarten en foto’s. Daarnaast bevat het een fotorapportage van de verbouwing.

Bestellen:
De prijs van het boek bedraagt bij voorintekening €20,00. Geef uw bestelling door via e-mail (gerda.nijenbrinks@nmsbv.eu), vóór 31 maart. Intekenen kan ook tijdens de ALV van de Historische Vereniging op zaterdag 26 maart.

Afhalen kan op:

Zaterdag 2 april aanstaande tussen 10:00 en 14:00 uur.

Erve Up ten Thije, Dorpsstraat 1 te Onstwedde, aan de achterkant van de boerderij, op de deel of bij mooi weer buiten.

Onder het genot van een kopje koffie of thee met iets lekkers wordt het boek uitgereikt aan een ieder die het boek via voorintekening heeft besteld. U wordt verzocht contant en het liefst gepast te betalen. Voorintekenprijs €20,-

Verzenden?

Het boek kan ook naar u verzonden worden. De verzendkosten bedragen € 5,95 voor 1 exemplaar en € 7,50 voor 2 exemplaren.

Indien dit van toepassing is, wilt u dit dan via de mail aanvragen?

 

Luisterwandeling door Jipsinghuizen

In ons blad Terra Westerwolda nr. 3 -2021 staat op de achterzijde een artikel over een Luisterwandeling door Jipsinghuizen. Een QR code laat u een gesproken tekst horen over de boerderij Weenderstraat 19. U kunt de route downloaden staat er ook bij, maar waar dat kan dat staat er niet bij. Vandaar dat we er hier even op terugkomen en u laten weten dat de routekaart, de routebeschrijving en het GPX bestand is te downloaden via deze link:
LUISTERWANDELING DOOR JIPSINGHUIZEN

Winternummer Terra Westerwolda verschenen

Het winternummer 2021 van Terra Westerwolda is uit! Leden van de Historische Vereniging Westerwolde ontvangen een dezer dagen het nummer per post. Ook is het tijdschrift weer verkrijgbaar bij de vaste verkooppunten in Westerwolde en de Kanaalstreek.

Afscheid Hans ter Heijden

Na meer dan vijf jaar heeft Hans ter Heijden afscheid genomen als hoofdredacteur van Terra Westerwolda én van de streek Westerwolde. Hij verhuisde naar het Hogeland. Ter gelegenheid van zijn afscheid sprak Tjarko van Dijk met Hans over zijn tijd in Westerwolde en wat hem zo aantrok in het gebied, maar ook over de periode daarvoor. Het resulteerde in een portret van een veelzijdige en zorgvuldige hoofdredacteur.

Het tuinpad van mijn vader

In 2022 verkent het MOW in de expositie De grote nostalgie show de meest uiteenlopende kanten van nostalgie. Obby Veenstra van het MOW verkent in Terra Westerwolda alvast de betekenissen van nostalgie. Wat ervaren mensen als nostalgisch, en wat is nostalgie nu eigenlijk? In 2022 dus te zien en te beleven in het MOW, maar nu alvast een voorproefje in Terra Westerwolda.

Een kanaal dat er nooit kwam

In 1587 werd er onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om een scheepvaartkanaal te graven tussen Bellingwolde en Rhede aan de Eems. Het kanaal zou door het Bourtangermoeras gaan en zo een belangrijke route tussen het Groningerland en Münsterland vormen. Het kanaal kwam er echter uiteindelijk niet. Lieuwe Jongsma verdiepte zich aan de hand van een brief in de collectie van de Groninger Archieven en een kaart in de collectie van het Landesarchiv Osnabrück in dit kanaal dat er nooit kwam.

En verder…

In de vaste bijdrage van de Historische Kring Ter Apel schetst Rienhart Wolf de aanleiding voor het recent verschenen boek Nieuw licht op het ‘Huis van het nieuwe Licht’ waarin de bouwhistorie van het klooster van Ter Apel wordt beschreven, en geeft hij aan waarom dit boek zo boeiend is, juist ook voor niet-experts. Gerda Nijenbrinks ontdekte een bijzonder teken van liefde in een geboorteakte uit 1860. Fons van Wanroij verklaart de naam van het ‘Erve up ten Thije’ in Onstwedde. En Lizanne Trenning dook in haar eigen familiegeschiedenis, met in dit nummer deel 1 over het boerenleven van de familie Trenning in Laude.

Nieuw boek over Ter Apel van Jakob Been

Op 1 december verschijnt alweer het vijfde boek van Jakob Been over de geschiedenis van Ter Apel en omstreken. Het zijn opnieuw verschillende onderwerpen: Het meest intrigerende verhaal staat zonder enige twijfel in hoofdstuk drie, waarin op ongeveer veertig pagina’s alles wordt beschreven van het waarschijnlijk grootste drama dat zich ooit in Zuid Westerwolde heeft afgespeeld: het bombardement op de aardappelmeelfabriek in Ter Apelkanaal, waar in 1944 tien burgers bij om het leven zijn gekomen, allemaal werknemers van de fabriek. Op alle aspecten van dit vaak onderbelichte drama wordt ingegaan: hoe en waarom kon het gebeuren dat een bevriende (!) natie zoveel bommen liet vallen, gesprekken met veel nabestaanden en veel foto’s van de omgekomen slachtoffers om hen te eren, zullen in dit hoofdstuk staan. Ook verhalen van mensen die het bombardement hebben meegemaakt worden verteld.

Ook de historie van de molen van Deiman, die tussen 1854 en 1969 midden in het huidige centrum van Ter Apel heeft gestaan, komt aan bod. Uitgebreid wordt ingegaan op de drie generaties Deiman die eigenaar zijn geweest. De geschiedenis van de molen en het beroep van molenaar wordt beschreven. Een ander interessant thema vormt het Dülmer Orkest: het eerste fanfareorkest van Ter Apel en één van de drie voorlopers van de huidige Ter Apeler Harmonie. Waar komt de naam Dülmer vandaan, hoelang bestond het orkest, waar en hoe vaak speelde men en wie waren de dirigenten zijn een aantal van de vragen die beantwoord zullen worden.

Een ander verhaal gaat over de ingenieur van de stad Groningen die er voor heeft gezorgd dat het klooster in de jaren 1931, 1932 en 1993 een gedaanteverwisseling onderging en die als dank een straatnaam naar zich kreeg vernoemd: C.L. De Vos tot Nederveen Cappel.

Burgemeester Velema van Westerwolde heeft ook nu weer het voorwoord geschreven. Het boek is te koop bij de auteur voor € 27,50 (excl. eventuele verzendkosten).

Het kan besteld worden via de mail jbeen01@hetnet.nl

Zeshonderdste lid is in aantocht

Vier jaar geleden verwelkomde de Historische Vereniging Westerwolde haar 500ste lid en nu naderen we de 600. Het zou mooi zijn als we voor het eind van het jaar het 600ste lid konden verwelkomen. Met onze interessante ledenbijeenkomsten en ons zeer lezenswaardig tijdschrift Terra Westerwolda doen we velen nu al een heel groot plezier. Mogen we u ook binnenkort als lid verwelkomen? Als u zich nu opgeeft als lid en u bent de 600ste, dan krijgt u een jaar lidmaatschap van ons cadeau.

Het lidmaatschap kost € 25,00 per jaar en opgeven gaat heel gemakkelijk via deze link: Lid worden.