Nieuwe bijdragen op de website

Jacob Nijboer uit Harpel die dit jaar is overleden, beheerde een aantal websites waar ondermeer historische gegevens op stonden. De websites zullen binnenkort ophouden te bestaan en in overleg met Plaatselijk Belang Harpel hebben we voor zover mogelijk wat dingen kunnen redden van de ondergang. Zo waren er een artikel over Aycke-van-Ellersinghuizen in de vorm van een feuilleton afkomstig uit een krant en een artikel over Erve Altingh uit Ellersinghuizen best nog even de moeite waard om vast te leggen. Beide documenten vindt u hierboven in het menu.

Lezing over de oorsprong van de Ruiten Aa

Op zondagmiddag 27 november 2022 heeft  het Streekhistorisch Centrum Prof. dr. Henny Groenendijk uitgenodigd voor het geven van een lezing. Hij zal komen vertellen over zijn onderzoek naar een verdwenen zijtak van de Eems die ooit ook in Westerwolde stroomde.

Deze ‘verdwenen Eems’ is wat men in de archeologie een fossiele rivier noemt. Die rivier strekte zich uit van Landegge aan de Eems (D) tot Sellingen, een traject van hemelsbreed 12 km. Ooit waren de oevers van ‘de verdwenen Eems’ bewoond. De rivier zorgde voor stromend water voor mens en dier en op de hoge oever was plaats voor boerderijen en akkers. De rivier verbond de bewoners van Westerwolde met die van het Emsland, ze stonden regelrecht met elkaar in contact. Dit contact raakte echter kort voor het begin van de jaartelling verbroken. Omstreeks het begin van de jaartelling raakt het dal opgenomen in het Boertangerveen en verdwijnt de rivier uit het zicht. Een nieuw grensoverschrijdend archeologisch onderzoek wil meer bekendheid aan deze geschiedenis geven.

Henny Groenendijk is Emeritus hoogleraar ‘Archeologie en maatschappij’ aan de Rijksuniversiteit Groningen en projectleider van dit onderzoek. De initiatiefnemers van het project  De Verdwenen Eems willen de bewoners van de grensstreek tussen Westerwolde en de Eemsoever kennis laten maken met dit nagenoeg onbekende fenomeen in hun eigen regio.

De lezing begint om 14.30 uur en de entree bedraagt € 6,00. Donateurs betalen € 4,00 op vertoon van de pas. Reserveren kan via de website www.streekhistorischcentrum.nl, per mail  info@streekhistorischcentrum, of tijdens kantooruren telefonisch via 0599-612649. De lezing vindt plaats in de bibliotheek van Stadskanaal aan de Continentenlaan 2.

Bij de foto: Duitse archeologen de dikte van het veenpakket in de bedding van de verdwenen Eems, Sustrumer Moor, Emsland.

Archeologisch onderzoek bij het Klooster in Ter Apel

In de herfstvakantie is er veel bedrijvigheid bij het Klooster in Ter Apel. Archeologen van Raap onder leiding van Ko Lenting, vrijwilligers, leerlingen van diverse scholen en studenten van de RUG doen bodemonderzoek bij het klooster om na te gaan of er eerdere bebouwing is geweest rond het klooster. Scherven, kloostermoppen en menselijke resten werden uit het zand gezeefd en met water afgewassen. De activiteit is mede mogelijk gemaakt door het Hesse Fonds.Ons bestuurslid Rienhart Wolf, tevens bestuurslid van het klooster was ook een van de mensen die in gele en oranje hesjes rondliep.
Dat er behalve oudheden ook nog moderne dingen naar boven kwamen was niet de bedoeling, maar doordat de graafmachine een kabel stuk trok zat het klooster zonder internet. Monteurs waren al druk bezig om de kabel te herstellen.
foto’s: Marten Fokkens.

Ledenvergadering 15-10-2922

Vanmiddag drukbezochte ledenvergadering in Sellingen met een voordracht van Dr.Dirkje Mulder-Boers met als onderwerp: “’De grens getrokken. Noord-Nederlandse grensbewoners tussen 1914-1964.

Zomernummer Terra Westerwolda verschenen

Het Terra Westerwolda-zomernummer van 2022 is uit! Onze abonnees hebben hun exemplaar inmiddels ontvangen en het tijdschrift is ook weer verkrijgbaar bij de vaste verkooppunten. Leuk om te lezen in de vakantie!

Rampjaar 1672

Dit jaar wordt herdacht dat 350 jaar geleden het Rampjaar 1672 plaatsvond. In het zomernummer besteden we door middel van enkele bijdragen speciale aandacht aan het Rampjaar. Zo schreef Egge Knol, conservator van het Groninger Museum, een artikel over Bernhard Johan Prott, die de vesting Bourtange verdedigde tegen de troepen van de bisschop van Münster. Jan Huizing beschreef de gebeurtenissen in en om Oudeschans in het Rampjaar. Verder laat Tjarko van Dijk in zijn column zien dat naast 1672 ook het jaar 1572 een mijlpaal is in de geschiedenis van Nederland én van Westerwolde. Zouden we dat jaar ook niet moeten herdenken?

En verder…

In de vaste rubrieken aandacht voor andere onderwerpen. Zo gaat het in de vaste bijdrage van het MOW|Museum Westerwolde over de romantiek van de brommer. Jan Huizing schreef een artikel over de in 1679 gegoten kerkklok van Vriescheloo. Namens de Historische Kring Ter Apel, eveneens een van de vaste bijdragers, schreef gastschrijver Jakob Been over de commandeurs van Ter Apel. Voor de rubriek ‘Verhalen van lief en leed op de begraafplaatsen in Westerwolde’ gaat Geert Volders in op het leven van ds. Adamus Oomkens. En uiteraard leest u in Terra Westerwolda ook weer het verenigingsnieuws van de Historische Vereniging Westerwolde en de laatste historische actualiteiten.

 

Expositie ‘Onder Vuur II, de opmaat naar het rampjaar 1672

Activiteit: Expositie ‘Onder Vuur II, de opmaat naar het rampjaar 1672 ‘ in SHC De Oude Stelmakerij te Sellingen
Datum: van 16 juni tot en met 30 oktober 2022.
Openingstijden: donderdag tot en met zondag van 10.00-16.00 uur.
Plaats: SHC De Oude Stelmakerij, Dorpsstraat 32, 9551 AE te Sellingen;
Entree: gratis

 Expositie over Bommen Berend in SHC de Oude Stelmakerij,

350 jaar geleden, in 1672, verklaarden Engeland, Frankrijk, en de bisschoppen van Keulen en Münster de Nederlandse Republiek de oorlog. Het jaar gaat de geschiedenis in als Het Rampjaar en de historische gebeurtenissen worden nu landelijk op veel locaties herdacht. In de provincie Groningen wordt daarbij vooral stil gestaan bij de herdenking van Groningens Ontzet. Het Streekhistorisch Centrum haakt daarbij aan met een expositie in haar dependance, SHC de Oude Stelmakerij in Sellingen.

De tentoonstelling belicht de persoon van Bommen Berend in diverse aspecten, als vorst, bisschop maar ook als mens. Deze bisschop van Münster, Bernard von Galen, viel in 1672 met een groot leger Oost-Nederland binnen en belegerde de stad Groningen met zwaar geschut, waardoor hij bekend is geworden als Bommen Berend. Wat minder bekend is, is dat 7 jaar eerder deze kerkvorst al een eerste militaire poging ondernam om het oosten van Nederland aan zich te onderwerpen. Ondanks de schaal van de oorlog en de impact ervan op het oosten van Nederland en speciaal Groningen, geldt deze Eerste Münsterse Oorlog als een bijna vergeten geschiedenis. Nu, met de herdenking van de gebeurtenissen van 1672 – met name de aanval op en belegering van de stad Groningen door Bommen Berend –  wordt ook deze eerdere militaire veldtocht van de Bisschop van Münster nog eens voor het voetlicht gehaald.

 De expositie is gratis te bezoeken van donderdag tot en met zaterdag van 10.00-16.00 uur, en op zondag van 13.00-16.00 uur. Kijk voor de actuele openingstijden op www.streekhistorischcentrum.nl.

Het Streekhistorisch Centrum dankt Museum MoW voor het beschikbaar stellen van de materialen die het MoW in 2015 samenstelde naar aanleiding van ‘Onder Vuur, 350 jaar Eerste Münsterse oorlog’.

Naar aanleiding van de oorlog verschenen er destijds vele spotprenten over de bisschop van Münster, zoals ook dit portret uit 1672. Bij omkering toont deze prent de kop van een varken. Collectie Rijksmuseum RP-P-OB-77.052. 

Meer informatie: Streekhistorisch Centrum Stadskanaal, 0599-612649 of info@streekhistorischcentrum.nl (Helen Kämink)

Nog een mooie kaart van Westerwolde uit 1870

 

Kaart van de woeste gronden in Nederland uit 1892

In 1892 nog een woeste boel in Westerwolde.

 

Lezingenserie n.a.v. 350 jaar Rampjaar 1672 in 3 avonden

Groningen constant – behoudt van ’t lant  

Lezingenserie n.a.v. 350 jaar Rampjaar 1672 in 3 avonden.

In het kader van 350 jaar “Gronings Ontzet” biedt Cultuurhistorisch Bureau Siste Viator een lezingenserie aan over de gebeurtenissen rond het Rampjaar. Historicus Jochem Abbes zal in 3 lezingen nader ingaan op de achtergrond van deze buitengewoon boeiende periode uit onze vaderlandse geschiedenis.

De lezingenserie (cursus) is als volgt ingedeeld: 1. het voorspel (1650-1670); 2. de oorlog (1670-1674) en 3. het naspel (1674-1713).

Locaties en data:

Ter Apel, Hessebibliotheek (Molenplein 25): 23 mei – 30 mei – 13 juni.

Winschoten, Lutherse kerk (Vissersdijk 70): 25 mei – 1 juni – 8 juni.

Aanvangstijdstip: 19.45 u. (inloop 19.30 u.). Kosten deelname per avond: € 12,50. Passepartout voor alle 3 lezingen: € 30,- Consumpties inbegrepen.

Aanmelding voor de lezingen in Ter Apel via: klantenservice@bibliotheekgroningen.nl.

Aanmelding voor de lezingen in Winschoten via: jochemabbes@sisteviator.nl.

Na aanmelding ontvangt u nadere informatie en een bevestiging van deelname.

Toelichting

Dit jaar wordt op vele plaatsen het roemruchte Rampjaar 1672 herdacht. Koning Lodewijk XIV van Frankrijk, koning Karel II van Engeland, de Munsterse prinsbisschop Christoph Bernhard van Galen en prinsbisschop Maximiliaan Hendrik van Beieren van Keulen verklaarden de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog en vielen het land aan. “Het volk was redeloos, de regenten radeloos en het land reddeloos” volgens een oud gezegde. Ondanks het uitgekiende diplomatieke (en spionage-) netwerk van de Hollandse raadpensionaris Johan de Witt, ontsnapte het geheim Verdrag van Dover van 1 juni 1670 aan zijn aandacht.

De gevolgen leken aanvankelijk desastreus, maar de Hollandse Waterlinie hield stand en admiraal Michiel de Ruyter wist de Engelse en Franse vloten in de Slag bij Solebay op afstand te houden. De prins van Oranje werd ondertussen als redder in nood als kapitein-generaal aangesteld, terwijl De Witt en zijn broer werden geslachtofferd in een voor Nederlandse begrippen afgrijselijke lynchpartij.

De prinsbisschop van Munster was ondertussen het oosten en het noorden van het land binnengevallen en richtte na de verovering van Oost-Groningen en Coevorden zijn pijlen op de stad Groningen. Bourtange hield als enige van de Oost-Groninger schans stand dankzij de onbuigzame houding van kapitein Bernhard Johann Prott, de commandeur van dat moment. Via de ontruimde schansen in het noorden vielen de Munsterse troepen het Oldambt en Westerwolde binnen en voegden zich met de troepen op de Hondsrug samen voor de belegering van Groningen. De “Stadjers” hielden echter stand en op 28 augustus staakten de Munsterse troepen het vuren.

De Munsterse aanval bracht in de provincies Groningen en Drenthe heel wat teweeg, met hoogte- en dieptepunten in het krijgsverloop. De verdediging verliep aanvankelijk rampzalig, waarbij het standhouden van Bourtange dankzij de onvermurwbare commandeur Johan Bernhard Prott één van de weinige lichtpunten was. Hoewel de Republiek bijna onder de voet was gelopen, keerde door toevallige en berekende kansen het tij en herstelde de veerkracht van de bevolking. Op bijna miraculeuze wijze overleefde de Republiek de bijna fatale oorlog, maar het hoogtepunt van de Gouden Eeuw was voorbij, zo bleek in de jaren daarna.

Groninger Molenaars

Molen ter Haar bron Groninger Archieven

De genealogische pagina op mijn website van de ‘Groninger molenaars’ heb ik weer kunnen aanvullen, corrigeren en uitbreiden.
Ruim 10.000 records zijn nu in te zien op:
https://www.bdpoppen.nl
Uiteraard ontvang ik graag reacties, aanvullingen en correcties.
Met vriendelijke groet,
Bob Poppen

B.D. Poppen
Ripperdadrift 16
9981 LH Uithuizen
06 14 34 41 53
bob@bdpoppen.nl
https://www.bdpoppen.nl
Groninger molenaar