We kennen in Westerwolde maar één borg, namelijk de Wedderborg. In de provincie Groningen hebben heel wat borgen gestaan. Lees hier maar eens het verhaal over op de website van De Verhalen van Groningen.

Auteur Martin Hillenga die al vele historische boeken op zijn naam heeft staan, heeft zich geruime tijd verdiept in de geschiedenis van een van de bekendste borgen in de provincie die in Uithuizen staat. Zijn boek over de Menkemaborg verschijnt eind oktober 2025.

De Menkemaborg wekt als best bewaarde Groninger borg op het eerste gezicht de indruk een soort van tijdscapsule te zijn, die een gedetailleerde kijk in het verleden mogelijk maakt. Maar bij nader inzien blijkt toch veel ook niet zichtbaar. Wie waren die bewoners eigenlijk door de eeuwen heen? Hoe veranderden zij het huis, of juist niet? Wie woonden en werkten behalve de Alberda’s nog meer op en rondom de borg?

Menkemaborg.
Kasteel op de klei belicht verborgen plekken en onbekende verhalen. Een mysterieuze ‘Spaanse Dame’, het spekhok, jicht, poffertjes, een verdwenen orchestrion, koepokken, voorverwarmde toiletzittingen, klimkomkommers, een doodgeschoten hond, omstreden huwelijkspartners, verdwenen Hobbema’s en mislukte spoorwegplannen. Behalve de glorietijd staan natuurlijk ook de schaduwkanten van het leven tijdens vijf eeuwen bewoning volop in het licht.

Nieuwsgierig geworden? Bestel het boek dan via deze link: https://wbooks.com/winkel/nederland/menkemaborg/

LET OP! AANMELDING VEREIST.

K. (Kineke) Kuper-Dijkmeijer,
secretaris Badweg 8 9541 CW VLAGTWEDDE
Tel.: 06 – 23144499
E- mail: secretaris-hvw@kpnmail.nl

Betreft: Uitnodiging ledenbijeenkomst en boekpresentatie Canon van Westerwolde

Geachte leden,

Graag willen wij uitnodigen voor de eerstvolgende ledenbijeenkomst van de Historische Vereniging Westerwolde op zaterdag 18 oktober a.s.

Toelichting op de lezing:

Vissen naar vijvers en oude koeien uit de put halen: archeologisch veldwerk te Klooster Ter Apel in 2025

In voorjaar 2025 trokken weer meer dan 30 eerstejaars studenten archeologie naar het Kruisherenklooster van Ter Apel om de eerste kennismaking te hebben met archeologisch veldwerk. Hierbij is aan de zuidzijde het onderzoek naar de grachten, greppels en mogelijke visvijvers van het klooster voortgezet, en is aan de noordoostzijde onder de wortelkluit van de in 2021 door noodkap gesneuvelde beukenboom opgegraven. In deze lezing gaat Stijn Arnoldussen in op de insteek, werkwijze en voorlopige resultaten van deze opgravingscampagne.

Deze bijzondere bijeenkomst wordt afgesloten met een hapje en een drankje.

Het bestuur hoopt weer velen van u op 18 oktober te mogen begroeten.

Vergeet niet u voor de 15 e oktober aan te melden!

Aanmelden via e-mail: secretaris-hvw@kpnmail.nl

Beste leden,

Bedankt voor jullie deelname aan de Rabo ClubSupport stemcampagne!
Leden van Rabobank Groninger Land hebben tijdens de stemperiode bepaald welke financiële bijdrage de deelnemende clubs en verenigingen ontvangen. Dit is de bijdrage voor onze club:

Naam: Historische Vereniging Westerwolde
Bestedingsdoel: Papieren versie Canon van Westerwolde
Bedrag: € 286,23

Freerk Mol, Penningmeester

Verslag: Freerk Mol.
Foto’s: Freerk Mol en Kineke Kuper. 

Zoals in de uitnodiging reeds stond, is het een excursie geworden met  een grote variëteit aan thema’s. We, een groep van ongeveer 60 deelnemers, vertrokken om half negen vanuit Onstwedde. Ons eerste reisdoel was Engerhafe. Onderweg werden we geconfronteerd met de grenscontrole bij Bad Nieuweschans. Deze verliep soepel en snel. Op onze eerste stop werd het verschil in thematiek al snel duidelijk. Aan de ene kant de donkere kant van de Duitse geschiedenis en aan de andere kant een 13 -eeuwse kerk. Wij werden door de vrijwilligers van de Evangelische-Lutherse kerk ontvangen voor de Kaffee und Küchen in het zalencomplex van de pastorie.

In de zaal vertelde ons lid Alie Noorlag in een korte uiteenzetting over de tijd dat er in Engerhafe een concentratiekamp was. In de kerk kregen we een korte uitleg van het gebouw en haar interessante details. Op het kerkhof werd onze aandacht gevraagd voor de gedenkplaats voor de slachtoffers van het concentratie kamp. Hier kregen we ook een nadere uitleg van Alie Noorlag.

De volgende stop onze reis was Marienhafe. Daar werden de resten van de kolossale Marienkerk bezocht.

Onze reisleider gaf een uitleg van het gebouw, haar details en vooral haar geschiedenis. Marienhafe is ook de plaats waar de beroemde piraat Klaus Störtebecker zijn uitvalbasis had. Aan hem herinnert een standbeeld op de marktplaats.

Vervolgens zijn we doorgereden naar Norden om daar de middagpauze in te vullen. Een ieder heeft dat op zijn of haar wijze ingevuld. Na de pauze hebben we nog een bezoek gebracht aan de Ludgerikerk.

Hier kwam de band met ons land naar voren. We bezochten het grafmonument van Unico Manninga in de kerk. Een verder bijzonderheid van deze kerk is het Schnitgerorgel.

Daarna gingen we door naar Lütetsburg. Daar hebben we een bezoek gebracht aan het slotpark.

De weergoden waren ons niet gunstig gezind, wat ons toch enigszins beperkt heeft in het genieten van dit slotpark. Dit park is in bezit van de familie Von Inn und Knyphausen. Maar het bijzondere is dat het aangelegd is in de prachtige 18^e-eeuwse Engelse Landschapsarchitectuur.

De dag hebben we afgesloten met een diner in Rorichem. Vervolgens hebben we de laatste etappe afgelegd en rond 21.00 uur waren we weer terug op ons startpunt Onstwedde. Het was inderdaad een dag met verschillende thematieken. Ook heeft het voor velen een onbekend gebied laten zien. We kunnen terugkijken op een geslaagde excursie.

Sellingen, 28 augustus 2025 — In het kader van het eeuwenoude Landrecht van Westerwolde heeft het bestuur van Middeleeuws Ter Apel vandaag op plechtige wijze de Boerhoorn samen met het Westerwolds Landrecht overhandigd aan burgemeester Jaap Velema van Westerwolde. De boerhoorn is een houten hoorn die door de boerrichter gebruikt werd om bijeenkomsten van het volk aan te kondigen, recht te spreken en bij het melden van gevaar. De boerrichter was de boer die in de Middeleeuwen gedurende een jaar het recht sprak volgens het eeuwenoude landrecht van Westerwolde.

Tijdens de overhandiging sprak voorzitter Gerda Toussain van Middeleeuws Ter Apel over het belang van het levend houden van deze tradities: “Met de Boerhoorn geven we niet alleen een tastbaar symbool van het verleden door, maar ook een herinnering aan de waarden van deze streek en rechtvaardigheid.” Het Westerwolds Landrecht is het oudst bekende landrecht en wordt zelfs nu nog gebruikt op de rechtenfaculteit van de Universiteit in Groningen. Er zijn slechts twee exemplaren van, op handgeschept papier en prachtig ingebonden volgens middeleeuwse wijze. Eén daarvan ligt in een authentiek handgemaakt kistje die ook op de kamer van de burgemeester staat.

Jaap Velema nam de Boerhoorn en het Westerwolds Landrecht in ontvangst en benadrukte de waarde van het evenement voor de regio: “Middeleeuws Ter Apel laat een bijzonder deel van onze geschiedenis zien”. Volgende week tijdens de opening van Middeleeuws Ter Apel wordt de boerhoorn door de burgemeester weer terug gegeven aan Gerda Toussain, zodat zij tijdens het evenement de boerrichter van 1465 is en recht kan spreken.

Middeleeuws Ter Apel vindt plaats rond het Klooster van Ter Apel op 6 en 7 september en biedt bezoekers een unieke ervaring van het leven in de 15e eeuw, compleet met ambachten, ridders, muziek en historische re-enactments. De overhandiging van de Boerhoorn vormt het ceremoniële startschot van het evenement.

www.middeleeuwsterapel.nl

LINK NAAR HET LESPAKKET OORLOGSJAREN

LINK NAAR DE CANON VAN WESTERWOLDE

Woensdagavond 30 april 2025 organiseerde de Historische Vereniging Westerwolde een thema-avond met een zestal flitslezingen met verschillende thema’s aangaande de Tweede Wereldoorlog. Aanvankelijk was het de bedoeling om het volledige programma in het Voormalig kamp Sellingerbeetse te organiseren. Al snel werd duidelijk dat er bijzonder veel animo bestond voor deze bijeenkomst, waardoor het bestuur besloot het programma aan te passen, waardoor de lezingen plaats vonden in de Sprankel in Sellingen. Voorafgaand konden het kampterrein en de expositie in het Voormalig kamp Sellingerbeetse bezocht worden.

In De Sprankel heette voorzitter Jochem Abbes de bijna 120 belangstellenden welkom. De aanleiding voor deze avond vormde dat we dit jaar vieren en herdenken dat we 80 jaar in vrijheid leven. Abbes toonde een bijzonder herinneringsalbum, gemaakt op 12 april 1946. De waarnemend burgemeester van Vlagtwedde Drenth ontving die dag de geallieerde militairen die een jaar eerder de gemeente hadden bevrijd. De genodigden, waaronder de Belgische kolonel Blondeel en de Poolse kolonel Dec, plaatsten hun handtekening in het herinneringsalbum. Vervolgens verzorgde Giny Blom-Davids een lezing over de Franse soldaat Camille. Hij ontvluchtte Duitse krijgsgevangenschap en vond een tijdelijk veilig onderkomen bij de familie Blom in de Weite. Met hulp van Blom en ds. Leenhouts, werd Camille naar het zuiden gebracht om vandaaruit verder te reizen naar zijn familie in Frankrijk. Dankzij zijn gedetailleerde verslag weten we hoe de militair zijn verblijf in de Weite en Vlagtwedde heeft ervaren. De dankbaarheid uitte zich na de Tweede Wereldoorlog in bezoeken over en weer tussen de Vlagtwedders en de Franse militair. Als derde sprak Alie Noorlag. Noorlag schreef in 2007 het boek Een leven lang gezwegen, waarin ze de getuigenissen van NSB’ers en hun kinderen optekende. In haar lezing vertelde ze onder andere over de familie Ipenburg. Na Dolle Dinsdag werden veel NSB-gezinnen ‘geëvacueerd’ naar Duitsland. Nadat de directe dreiging voorbij leek, kwam het gezin terug naar Nederland. Na de bevrijding in 1945 werden ze geïnterneerd in Sellingerbeetse, het pasgeboren dochtertje Irene stierf hier. Tot op de dag van vandaag is het onbekend waar het kind begraven is.

Na de pauze vertelde Geert Volders over de Shoah – de Jodenvervolging – in Westerwolde. In zijn lezing toonde Volders aan hoe vanaf de zomer van 1940 het net in snel tempo zich sloot voor de Joodse Westerwolders. Als voorbeelden werden de families Mozes uit Veele en Meijer uit Onstwedde genoemd. Onlangs liet de gemeente Westerwolde onderzoek doen naar de rol van de toenmalige gemeenten bij de deportatie van de Joodse gemeenschap en de omgang met hun bezit. De cijfers zijn onthutsend: 9 op de 10 Joodse inwoners overleefde de oorlog niet. Als vijfde spreker trad Harold de Jong op. De Jong werkte jarenlang voor Defensie en deed beroepsmatig veel onderzoek naar militaire missies. In 2023 verscheen van zijn hand Poolse strijders over de Hondsrug, waarin hij de Poolse opmars in Noord-Nederland beschrijft. De Jong toonde hoe onze Poolse bevrijders na de oorlog min of meer uit de geschiedenisboekjes bleven. Daar kwam op den duur verandering in. Op vijf na kon De Jong de gesneuvelde Poolse militairen in Noord-Nederland een gezicht geven door hun foto’s terug te vinden. Jan Hidde Wilzing verzorgde een lezing over de luchtoorlog. Tijdens de bezetting kwamen er tien geallieerde toestellen neer in onze landstreek. In een maand kwamen er rondom Vlagtwedde zelfs drie vliegtuigen neer. Wilzing toonde het verschil tussen de Britse Royal Air Force (en de Gemenebest-eenheden) en de Amerikaanse luchtmacht. In verschillende dorpen zijn de geallieerde vliegers begraven en staan er dichtbij de crash-locaties monumenten.

De grote belangstelling toonde dat we tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog nog steeds nieuwe inzichten opdoen over deze tijd. Het huidige tijdsgewricht draagt ongetwijfeld bij aan de behoefte om te reflecteren. En dat werd deze avond zeker gedaan!